کانادا به عنوان میزبان تنها معدن فعال گرافیت در قاره آمریکای شمالی و دارنده مجموعه‌ای از پروژه‌های معدنی دیگر که در حال راه‌اندازی هستند، این کشور را در موقعیت بسیار مناسبی به منظور بهره‌برداری از ذخایر عظیم این ماده معدنی حیاتی در گذار به اقتصاد چرخشی قرار داده است. با این وجود، به نظر می‌رسد معدن گرافیت «Lac des Îles» واقع در استان کبک با مشکلات متعددی روبه‌رو است. شرکت «Northern Graphite» که مالکیت این معدن را بر عهده دارد، در این پروژه در حال تولید گرافیت طبیعی است که آن را عمدتا به مشتریان خود در صنایع آمریکا عرضه می‌کند و این صنایع از گرافیت طبیعی تولیدی در صنایع مختلفی همچون فولادسازی، تولید روان‌کننده‌های متالورژی، ساخت مداد و فریم دوچرخه‌های حرفه‌ای استفاده می‌کنند. جالب اینجاست که تاکنون شرکت «Northern Graphite» حتی یک محموله از این گرافیت را به تولیدکنندگان باتری‌های لیتیوم‌یون که از آن برای تولید باتری خودروهای الکتریکی و سیستم‌های ذخیره‌ انرژی باتری استفاده می‌کنند، نفروخته است.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از رسانه «Canada’s National Observer»، شرکت «Northern Graphite» در ماه می ۲۰۲۵ اعلام کرد که برای توسعه پروژه گرافیت «Lac des Îles» به ۱۰ میلیون دلار سرمایه نیاز دارد؛ در غیر این صورت ممکن است تا پایان سال ۲۰۲۵ فعالیت در این پروژه را متوقف کند.

هیوگس ژاکمین، مدیرعامل شرکت «Northern Graphite» بیان کرد: این شرکت دارایی‌هایی با ارزش جایگزینی بیش از ۳۰۰ میلیون دلار در اختیار دارد؛ در حالی که ارزش سهام روز بازار آن تنها ۱۱ میلیون دلار است.

وی با اشاره به وضعیت شکننده بازار گرافیت، مطرح کرد: این شرایط نشان‌دهنده وخامت اوضاع شرکت «Northern Graphite» در شرایط کنونی بازار گرافیت است.

بنتلی آلان، یکی از نویسندگان موسسه «Transition Accelerator» در خصوص وضعیت بازار جهانی مواد معدنی حیاتی، عنوان کرد: چین با اجرای راهبرد کاهش قیمت‌ها در این بازار، سرمایه‌گذاران غربی را از سرمایه‌گذاری در توسعه زنجیره تامین مواد معدنی دلسرد کرده است؛ به نظر می‌رسد این تاکتیک چینی‌ها تاکنون موفق بوده است.

لازم به ذکر است که گرافیت، در فهرست ۳۴ ماده معدنی حیاتی کانادا قرار دارد. در این فهرست فلزات، مواد معدنی و عناصر نادر خاکی قرار دارند که نقشی کلیدی در گذار به اقتصاد چرخشی و توسعه فناوری‌های دفاعی ایفا می‌کنند.  کانادا در تلاش است تا ضمن کاهش وابستگی بیش از حد به تجارت با ایالات متحده آمریکا، به ویژه پس از وضع تعرفه‌های تجاری و سخن از الحاق این کشور به آمریکا، بخش معدن داخلی خود را بازیابی کند.

طبق گزارش شرکت «Precedence Research»، ارزش بازار جهانی گرافیت طبیعی مانند گرافیت تولید شده در معدن «Lac des Îles» و گرافیت مصنوعی تولید شده از زغال‌سنگ کک‌شو در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰ میلیارد دلار گزارش شد و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۴ با بیش از دو برابر رشد به ۶۵ میلیارد دلار برسد.

شرکت ارائه‌دهنده خدمات مالی «Macquarie» در تازه‌ترین گزارش چشم‌انداز بازار خود اعلام کرده است که تا پایان سال ۲۰۳۰، سالانه به حدود ۶ میلیون تن گرافیت برای تولید باتری‌ خودروهای الکتریکی و سیستم‌های ذخیره انرژی باتری استفاده شده در شبکه برق در سطح جهان نیاز خواهد بود.

با توجه به کاهش ذخایر معدنی گرافیت در جهان، دولت مرکزی کانادا به همراه دولت محلی استان کبک پتانسیل توسعه اقتصادی معدن گرافیت «Lac des Îles» را بسیار قابل‌ توجه ارزیابی کرده‌ است.

در همین راستا، سخنگوی وزارت منابع طبیعی و جنگل‌داری استان کبک بیان کرد: چشم‌انداز بازار گرافیت در بلندمدت همچنان دلگرم‌کننده به نظر می‌رسد زیرا بسیاری از کشورها به دنبال تامین این ماده معدنی حیاتی از منابعی به جز کشور چین هستند.

آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار تن سنگ معدن گرافیت از ذخایر «Lac des Îles» استخراج می‌شود. هیوگس ژاکمین، مدیرعامل شرکت «Northern Graphite» اظهار داشت: معدن مذکور باید به منظور افزایش ظرفیت تولید توسعه پیدا کند و حتی معادن جدیدی نیز راه‌اندازی شود.

به گفته وی، لازم است زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی در کانادا توسعه یابد که از طریق آن بتوان مواد اولیه‌ استخراج شده در این کشور نظیر گرافیت را به محصول نهایی، تبدیل و پس از آن در بازار هدف عرضه کرد.

ژاکمین تصریح کرد: در حال حاضر شرکت «Northern Graphite» و کل بخش استخراج گرافیت کانادا با چالشی جدی به نام حضور پرقدرت شرکت‌های چینی روبه‌رو است.

طبق آخرین ارزیابی‌های صورت گرفته، شرکت‌های چینی حدود ۸۰ درصد از ظرفیت تولید و فرآوری گرافیت در جهان را در اختیار دارند. این میزان از سلطه چین بر بازار جهانی گرافیت باعث شده است تعیین قیمت‌ها تحت تاثیر حضور قدرتمند شرکت‌های چینی صورت پذیرد و این موضوع، قدرت ژئوپلیتیکی این کشور را که از آن به‌ عنوان ابزار فشار علیه رقبا به‌ ویژه آمریکا بهره می‌برد، افزایش دهد.

چالش‌های توسعه معادن گرافیت کانادا

شرکت «GraphiteHub» طی گزارشی به افزایش فروش خودروهای الکتریکی در بازار چین و کاهش سرعت رشد فروش خودروهای مذکور در بازار آمریکای شمالی در سال ۲۰۲۴ اشاره کرد. شرکت مذکور در گزارش خود تاکید کرد که تداوم تنش‌های تجارت جهانی و تلاش‌های بین‌المللی برای شکستن انحصار چین در بازار گرافیت، از جمله اقداماتی خواهد بود که کشورهای غربی به دنبال اجرای آن هستند.

شماری از تحلیلگران صنعت گرافیت معتقدند که تجاری‌سازی منابع معدنی این ماده اولیه حیاتی در کانادا، همراه با سایر مواد معدنی حیاتی دیگر مانند لیتیوم، کبالت، نیکل و عناصر نادر خاکی که در رشد اقتصاد چرخشی نقشی محوری دارند، در شرایط پر ابهام تجارت بین‌المللی و وضعیت نامشخص سیاست‌گذاری‌ها و تامین سرمایه، چالشی بسیار بزرگ محسوب می‌شود.

بنتلی آلان، یکی از نویسندگان موسسه «Transition Accelerator» در همین رابطه اظهار داشت: در حال حاضر شرایط بازار گرافیت همانند بسیاری از مواد معدنی حیاتی دیگر، به تغییرات و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی وابسته است.

وی در ادامه مطرح کرد: چین با اجرای استراتژی کاهش قیمت‌ها در بازار جهانی مواد معدنی، سرمایه‌گذاران غربی را از سرمایه‌گذاری در زنجیره تامین داخلی این مواد اولیه حیاتی داخلی دلسرده کرده است.

در همین رابطه، قیمت گرافیت که در اوایل سال ۲۰۲۳ به بیش از یک هزار دلار به ازای هر تن رسیده بود، روندی نزولی و نگران‌کننده به خود گرفت و نرخ این ماده اولیه حیاتی در پایان سال ۲۰۲۴، به حدود ۴۰۰ دلار به ازای هر تن کاهش پیدا کرد.

ژاکمین در ادامه سخنان خود، عنوان کرد: سال‌هاست که از ضرورت توسعه ذخایر مواد معدنی حیاتی در کشورهای غربی صحبت می‌شود اما به دلیل عدم توافق بر سر قیمت آن، سرمایه‌گذاران نتوانسته‌اند به سرمایه‌گذاری در توسعه بخش مذکور اعتماد کنند.

آلان معتقد است که دولت کانادا می‌تواند با استفاده از راه‌اندازی مکانیزمی مشابه قرارداد مبتنی بر اختلاف قیمت‌ها در بازار چین که سقف و کف قیمت را برای مواد معدنی استخراج‌ شده در کانادا تعیین می‌کند، راهبرد این کشور آسیایی در کاهش قیمت‌ها را به نوعی دور بزند.

بر همین اساس، دولت کانادا می‌تواند به سرمایه‌گذاران این اطمینان را بدهد که اگر قیمت گرافیت در بازار به کمتر از مقدار تعیین‌ شده کاهش یابد، دولت اختلاف قیمت‌ها را جبران کرده و در صورتی که این ماده معدنی به نسبت نرخ معیار تعیین شده رقم بالاتری باشد، سود حاصل از این اختلاف میان تولیدکننده و دولت تقسیم خواهد شد.

وی که استادیار بخش انرژی پایدار در دانشگاه جانز هاپکینز در آمریکا است، بر ضرورت اتخاذ چنین راهکارهایی برای حفظ پویایی صنعت گرافیت کانادا تاکید کرد و هشدار داد: در صورتی که چنین راهبردهای از سوی دولت کانادا اجرایی نشود، صنعت گرافیت در کانادا هرگز توسعه نخواهد یافت.

البته دولت کانادا یک راهبرد جامع برای توسعه مواد معدنی حیاتی در این کشور در سال ۲۰۲۲ ارائه داد که با حمایت مالی ۳٫۸ میلیارد دلاری دولت‌های استانی و مرکزی با هدف اکتشاف، فرآوری، تولید و بازیافت مواد معدنی حیاتی و همچنین اختصاص بودجه ۱٫۵ میلیارد دلاری برای توسعه زیرساخت‌های مرتبط با معادن همراه شد. با این حال، در طرح راهبردی مذکور به طور مشخص هیچ‌گونه سیاست‌گذاری مجزایی برای قیمت‌گذاری این مواد اولیه تعیین نشده بود.

با وجود این حجم از سرمایه‌گذاری‌ها، تنها تعداد معدودی از پروژه‌های مواد معدنی حیاتی در مراحل اولیه توسعه در استان‌های بریتیش کلمبیا، منیتوبا، انتاریو و کبک به پیشرفت قابل‌ توجهی دست یافته‌اند.

ماری مارتین، سخنگوی وزارت منابع طبیعی کانادا در همین رابطه مطرح کرد: راهبرد دولت کانادا برای صنعت گرافیت داخلی، بر توسعه بخشی پایدار تمرکز دارد که نتایج ملموسی را به همراه داشته باشد و موجب رشد اقتصاد و امنیت داخلی شود.

وی اضافه کرد: شرکت‌های معدنی در کانادا می‌توانند از ابزارهای متنوعی شامل مشوق‌های مالیاتی، تامین منابع مالی و سایر مکانیزم‌های مالی مرتبط با دریافت اعتبار و یا وام برای پیشبرد پروژه‌های خود استفاده کنند.

مارتین یادآور شد: امضای قراردادهای تامین منابع مالی بلندمدت که توسط موسسات تخصیص اعتبار صادراتی در کشورهای هدف انجام شده است، به همراه حضور صندوق‌های تخصیص اعتبار و وام، می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در بازار مواد معدنی حیاتی را کاهش دهد.

کریس ویلیامز، تحلیلگر شرکت «Adamas Intelligence» معتقد است وضعیت توسعه معدن گرافیت، تا حد زیادی به مشتریان صنایع پایین‌دستی آن مانند تولیدکنندگان باتری یا خودروهای الکتریکی متکی است که از طریق امضای قراردادهای پیش‌خرید ثبات را به بازار تزریق می‌کند.

به گفته وی، خریداران گرافیت در صنایع پایین‌دستی قاره آمریکای شمالی و اروپا، تمایل چندانی به حمایت از پروژه‌های جدید گرافیت در این کشور نشان نداده‌اند؛ بنابراین دولت کانادا می‌تواند با پر کردن این شکاف قیمتی در بازار جهانی گرافیت از طریق توسعه اکوسیستم مواد معدنی حیاتی از استخراج تا فرآوری و بازیافت در داخل، وابستگی کشورهای غربی به تامین گرافیت از چین را کاهش دهد.

ویلیامز خاطرنشان کرد: راهبرد چین در حمایت از پروژه‌های معدنی زیان‌ده، مانع اصلی افزایش رقابت و ایجاد انحصار در بازار مواد معدنی حیاتی شده که به واسطه آن، این کشور توانسته است زنجیره تامین خود را توسعه دهد.

به گفته وی، کشورهای غربی می‌توانند با الگوبرداری از راهبرد چین، زنجیره داخلی مواد معدنی حیاتی خود را توسعه دهند.

افزایش تلاش‌ها برای توسعه صنعت گرافیت در استان کبک کانادا

معدن گرافیت «Lac des Îles»، شاید تنها پروژه‌ای از این ماده معدنی حیاتی در کانادا باشد که در حال حاضر فرایند تولید در آن در حال انجام است. با این حال، به نظر می‌رسد دست‌کم ۱۰ پروژه گرافیت دیگر در استان کبک در مراحل اولیه توسعه خود قرار دارند.

طبق برآوردهای انجام شده توسط موسسه تحقیقاتی «S&P Global Market Intelligence» در سال ۲۰۲۳، متوسط زمان لازم برای رسیدن از مرحله اکتشاف معادن به فاز تولید در کانادا حدود ۱۷٫۹ سال اعلام شده؛ رقمی که نسبت به میانگین جهانی ۱۵٫۷ سال، متوسط ۱۴٫۵ سال در استرالیا و میانگین ۱۳ سال در ایالات متحده آمریکا بسیار زمان‌برتر است.

ژاکمین در همین خصوص با اشاره به پیچیدگی‌های روال اداری در بخش معدن کانادا، بیان کرد: اگر فرایند صدور مجوزها کاهش یابد، سرعت توسعه پروژه‌های معدنی در این کشور روندی صعودی به خود خواهد گرفت.

به گفته وی، سال‌هاست که زمان‌بر بودن فاز نظارتی و قوانین دست‌و‌پاگیر اداری بخش معدن در کانادا، به عاملی برای کاهش سرعت توسعه پروژه‌های جدید تبدیل شده است. با این وجود، این عوامل موثر در تغییرات بازار و موضوع تامین منابع مالی هستند که نقش مهمی در توسعه چنین پروژه‌هایی ایفا می‌کنند.

دولت لیبرال کانادا به رهبری نخست‌وزیر مارک کارنی با تصویب قوانینی، اختیارات لازم را به کابینه این کشور داده است تا بتواند قوانین و مقررات و دستورالعمل‌های مورد نیاز به منظور تسریع پروژه‌ها در بخش انرژی، معدن و زیرساخت‌ها را اجرایی کنند.

در همین راستا، یک بخش جدید با نام اداره پروژه‌های بزرگ در کانادا راه‌اندازی شده است که هدف آن، کاهش زمان راه‌اندازی پروژه‌ها از پنج به دو سال عنوان شده است. با این وجود، شماری از مدیران فعال در بخش معدن معتقدند که نحوه ایجاد هماهنگی‌های لازم میان این اداره با سازمان‌های نظارتی استانی و جوامع بومی در کانادا هنوز نامشخص است؛ البته چالش صنعت گرافیت کانادا تنها به استخراج سنگ معدن ختم نمی‌شود. نبود واحدهای فرآوری مواد معدنی حیاتی به ویژه گرافیت در کانادا، همچنان مانعی بزرگ بر سر اهداف صادراتی این کشور محسوب می‌شود.

بر همین اساس، به نظر می‌رسد شرکت «Northern Graphite» عزم خود را جزم کرده است تا به شرکتی برتر در صنعت گرافیت و شرکتی موثر در توسعه زنجیره تامین آن در کشورهای غربی تبدل شود. در همین راستا، این شرکت اخیرا با شرکت سرمایه‌گذاری کانادایی «BMI» وارد همکاری شد و در ماه دسامبر ۲۰۲۴، یک مجتمع سابق تولید خمیر و کاغذ به مساحت دو هزار و ۸۰۰ هکتار را در شهرک به-کومو در استان کبک خریداری کرد تا با راه‌اندازی چندین واحد جدید در آن از جمله واحد فرآوری گرافیت، این مجتمع را به یک قطب صنعتی چندگانه تبدیل کند.

بهره‌برداری از این پروژه عظیم دو میلیارد دلاری که تحت عنوان پروژه «Norderra» شناخته می‌شود، در چهار مرحله اجرا خواهد شد و قرار است انرژی مورد نیاز آن از طریق یک نیروگاه برق‌آبی با ظرفیت ۴۰۰ مگاوات برق تامین شود. انتظار می‌رود اولین محموله‌ گرافیت تولید شده از طریق بندر نزدیک این مجتمع تولیدی در اواخر سال ۲۰۲۷ یا اوایل سال ۲۰۲۸ میلادی به مقصد هدف ارسال شود. با این حال، تامین مالی فاز نخست پروژه هنوز نهایی نشده است.

ژاکمین معتقد است که پروژه «Norderra»، در آینده به محور اصلی صنعت تولید و فرآوری گرافیت کانادا تبدیل می‌شود؛ به‌ طوری‌ که امکان تولید سالانه ۵۰۰ هزار تن کنسانتره گرافیت و ارسال آن از طریق مسیر آبی بزرگ ‌دریاچه‌ها به بازارهای جهانی فراهم خواهد شد.

وی با بیان اینکه کانادا باید فرایند بازیابی صنایع معدنی خود را مرحله به مرحله آغاز کند، یادآور شد: زمانی در مجتمع تولیدی از محصولات جنگلی برای تولید کاغذ استفاده می‌شد اما در حال حاضر می‌توان با بازیابی صنایع معدنی به ویژه گرافیت در کانادا، از آن برای تولید باتری در مجمتع مذکور بهره برد.

ژاکمین خاطرنشان کرد: برنامه هشت‌ ساله شرکت «Northern Graphite» برای معدن گرافیت «Lac des Îles»، مشروط به صحت پیش‌بینی‌های تحلیلگران و افزایش تقاضا برای فناوری‌های مرتبط با گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، همچنان به سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیون دلاری برای توسعه فاز تولید ۲۰ هزار تن گرافیت ورقه‌ای در سال نیاز دارد.

وی در پایان تاکید کرد: کانادا باید جایگاه خود را به عنوان رهبر مواد معدنی حیاتی در جهان تثبیت کند و این کار تنها با تولید محصولات با کیفیت بالا به سر انجام خواهد رسید.

در انتها می‌توان عنوان کرد با وجود ظرفیت‌های چشمگیر کانادا در زمینه استخراج و توسعه گرافیت، پروژه «Lac des Îles» نمادی از چالش‌های بزرگ این کشور در رقابت جهانی در صنعت گرافیت به شمار می‌رود. از سوی دیگر، کاهش قیمت‌ها و تسلط چین بر بازار گرافیت، فشار مضاعفی بر سرمایه‌گذاری‌های غربی وارد کرده است. به علاوه، اگرچه کانادا با حمایت‌های مالی و سیاست‌گذاری‌های جدید خود سعی در تقویت این صنعت دارد اما قوانین دست‌‍وپاگیر اداری و سرعت پایین صدور مجوزها در کنار کمبود زیرساخت‌ها در بخش فرآوری، مانع رشد سریع‌تر این صنعت در کشور مذکور شده است.

در مجموع توسعه زنجیره تامین داخلی و ارائه راهکارهای نوآورانه در خصوص تخصیص منابع مالی، کلید موفقیت آینده این صنعت و پروژه‌های در دست راه‌اندازی در آن خواهد بود. در نهایت، حفظ جایگاه کانادا در بازار جهانی مواد معدنی حیاتی تنها با مدیریت کارآمد، حمایت دولت و تعامل نزدیک با صنایع پایین‌دستی ممکن خواهد بود تا این کشور بتواند به رقیبی جدی برای چین در گذار به اقتصاد چرخشی تبدیل شود.

انتهای پیام//