منطقه غرب آفریقا از دیرباز به عنوان یکی از مناطق مهم برای تولید طلا در جهان شناخته شده است. کشورهایی همچون غنا، مالی و بورکینافاسو در فهرست بزرگ‌ترین تولیدکنندگان طلا قرار دارند و این منطقه علاوه بر طلا، دارای ذخایر قابل‌ توجهی از سنگ‌آهن، اورانیوم و الماس نیز بوده که آن را به یکی از کانون‌های مهم بخش معدن در جهان تبدیل کرده است. همچنین، منطقه غرب آفریقا دارای ذخایر مهمی از آلومینیوم، نیکل، فسفات، منگنز و روی بوده که بخش قابل‌ توجهی از این منابع هنوز مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از مجله «Mining Review Africa»، ارزیابی‌های شرکت «Africa Mining IQ» نشان می‌دهد که اهمیت بخش معدن منطقه غرب آفریقا در توسعه اقتصاد جهانی طی آینده‌ای نزدیک دو چندان خواهد شد.

براساس مطالعه‌ای که توسط شرکت «KPMG» منتشر شده است، نیجریه از ذخایر طبیعی گسترده‌ای که شامل مواد معدنی مانند زغال‌سنگ و لیتیوم، فلزات گران‌‎بهایی نظیر طلا و سرب و روی و همچنین مواد معدنی صنعتی مانند سنگ‌ آهک و باریت می‌شود، برخوردار است. در راستای تعهد دولت نیجریه برای افزایش سهم بخش معدن در تولید ناخالص داخلی و تنوع‌بخشی در کسب درآمد اقتصادی، وزارت معادن و توسعه فولاد این کشور در سال ۲۰۱۶ نقشه‌راهی به منظور رشد و توسعه این بخش را ارائه کرد.

هدف اصلی از ارائه این نقشه‌راه، رفع چالش‌های کلیدی بخش معدن و تدوین راهکارهای توسعه سریع و بهره‌برداری بهینه از معادن و فلزات معدنی در کشور مذکور اعلام شده است.

یکی از اهداف تعیین شده از سوی وزارت معادن و توسعه فولاد نیجریه، افزایش سهم مستقیم و غیرمستقیم بخش معدن به حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور تا سال ۲۰۲۶ ذکر شده است. با این وجود، به نظر می‌رسد چالش‌های عمده‌ای همچون محدودیت دسترسی به زیرساخت‌های لازم، به ویژه در حوزه تامین برق و بخش حمل‌و‌نقل، از موانع اصلی پیش‌روی توسعه این بخش محسوب می‌شوند. همچنین، بیشتر زیرساخت‌های موجود در بخش معدن نیجریه در حومه مناطق شهری متمرکز شده‌اند و در مناطق روستایی این کشور یا زیرساخت‌های لازم برای توسعه ذخایر معدنی وجود ندارد یا به منظور عملیاتی کردن پروژه‌های معدنی کافی نیستند.

ظرفیت‌های معدنی غنا

در حال حاضر غنا، بزرگ‌ترین تولیدکننده طلا در آفریقا و سومین تولیدکننده منگنز و بوکسیت در قاره سیاه به شمار می‌رود. علاوه‌براین معادن، غنا دارای ذخایر گسترده‌ای از مواد معدنی نظیر فلزات گران‌بها، فلزات پایه و مواد معدنی صنعتی است که هنوز به طور کامل در این کشور مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند.

از جمله مناطق معدنی مهم این کشور می‌توان به کمربندهای معدنی کیبی-وینبا، آشانتی، سفوی-بکوا، بوی، بول-نانگودی و وا-لاورا اشاره کرد. همچنین، مناطق دیگری بین این کمربندهای معدنی مانند منطقه بیریم، کوماسی، سونیانی و مالوو وجود دارند که از ظرفیت بالایی برای اکتشاف و استخراج مواد معدنی برخوردارند.

براساس گزارشی که از سوی شرکت «Geominerals and Investment Consult Company» منتشر شده است، پیش‌بینی می‌شود تولید طلای غنا در سال ۲۰۲۵ به ۱۳۶ تن برسد که نسبت به سال ۲۰۲۴ با میزان تولید حدود ۱۳۲ تن، رشد ۳ درصدی را نشان می‌دهد.

منابع طبیعی کمتر توسعه‌یافته ساحل عاج زیر سایه تولید کاکائو

کشور ساحل عاج که به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کاکائو در جهان شناخته می‌شود، در حوزه منابع معدنی پتانسیل‌های فراوانی دارد که بهره‌برداری از آن‌ها هنوز به صورت گسترده انجام نشده است. عمده محصولات استخراجی در مقیاس کوچک و متوسط در این کشور شامل طلا، نیکل، الماس و کولتان است و علاوه بر این، ذخایر معدنی نظیر منگنز و نقره نیز در این کشور وجود دارد.

ساحل عاج دارای ذخایر عظیمی از جمله یک سوم کمربند معدنی «Birimian» در منطقه غرب آفریقا بوده که شامل حدود چهار میلیارد تن ذخیره سنگ‌آهن، ۵۰ میلیون تن ذخیره نیکل پلاتینوئید مس و ۲۶۰ میلیون تن نیکل لاتریت است. گفتنی است اصلاح قانون در بخش معدن ساحل عاج در سال ۲۰۱۴، منجر به افزایش سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش شده است.

زمان توسعه بخش معدن در منطقه غرب آفریقا فرار رسیده است

اوایل سال ۲۰۲۵، شرکت «SRK» طی بیانیه‌ای بر اهمیت توسعه مهارت‌های تخصصی به‌ عنوان یکی از عوامل مورد نیاز برای توسعه اکوسیستم معدنی قاره آفریقا در بلندمدت تاکید کرد. براساس این بیانیه، توسعه بخش معدن در منطقه غرب آفریقا، جایی که تولید طلا در آن در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲ میلیون اونس گزارش شد، اهمیت دارد.

با توجه به روند افزایشی قیمت طلا، چشم‌انداز رشد صنعت این فلز گران‌بها در این منطقه، به‌ ویژه در کشورهایی که در کمربند طلای «Birimian» قرار دارند، بسیار مثبت ارزیابی شده است.

منطقه غرب آفریقا علاوه بر طلا، از ذخایر معدنی دیگری نیز برخوردار است که می‌تواند نقشی حیاتی در گذار جهانی به انرژی‌های تجدیدپذیر داشته باشد و فرایند صنعتی‌ شدن قاره آفریقا از طریق توسعه بخش فرآوری و تولید محصولات معدنی در صنایع پایین‌دستی را تسریع ببخشد.

موفقیت در این زمینه، مستلزم دستیابی به سطح بالایی از مهارت‌های فنی و عملکردی قدرتمند در زمینه‌های مختلف در بخش معدن، به ویژه اجرای استانداردهای شاخص محیطی، اجتماعی و حاکمیت خواهد بود.

در حال حاضر، رعایت قوانین و شاخص‌های مهم در این بخش، به ویژه شاخص محیطی، اجتماعی و حاکمیتی نسبت به گذشته از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و ضروری است همه فعالان و ذی‌نفعان در صنعت معدن در رسیدن به اهداف در نظر گرفته شده برای بخش معدن در قاره آفریقا، علی‌الخصوص منطقه غرب این قاره همکاری بیشتری با یگدیگر داشته باشند.

اولویت افزایش مهارت فنی نیروی کار در بخش معدن غرب آفریقا

ایوان دوکو از شرکای شرکت «SRK»، بیان کرد: آموزش نیروی کار در بخش معدن از بیش از یک قرن فعالیت معدنی در کشورهای منطقه غرب آفریقا مانند غنا آغاز شده است.

وی معتقد است که افزایش مهارت نیروی کار متخصص بومی، از جمله اولویت‌هایی خواهد بود که دولت‌ها و شرکت‌های فعال در بخش معدن منطقه غرب آفریقا باید به آن توجه کنند.

رعایت استانداردهای تعیین شده در صنعت جهانی معدن در توسعه معادن منطقه مذکور در آفریقا، از جمله دیگر اقداماتی به شمار می‌آید که باید در اولویت قرار بگیرد. یکی از مهم‌ترین و جدیدترین این استاندارها در بخش معدن، استاندارد جهانی مدیریت پسماندهای معدنی محسوب می‌شود که در سال ۲۰۲۰ ارائه شده است.

به گفته دوکو، گستردگی الزامات در نظر گرفته شده برای رعایت این استاندارد باعث شده است شرکت‌های معدنی مجبور باشند از آن در توسعه بسیاری از ذخایر معدنی استفاده کنند؛ البته اجرای این استاندارد به منظور دستیابی به هدف‌گذاری کاهش و رفع کامل صدمات انسانی و محیطی که یکی از ارکان حیاتی آینده بخش معدن به شمار می‌رود، ضروری خواهد بود.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر شرکت‌های پیشرو در بخش معدن با پذیرش اجرای این استاندارد جدید، به دنبال تغییر هدف‌گذاری‌های خود مبتنی بر استاندارد مذکور هستند. فارغ از قوانین کشور میزبان در بخش معدن، شرکت‌های معدنی به دنبال رعایت این استاندارد جهانی‌اند؛ بنابراین پروژه‌های معدنی در منطقه غرب آفریقا نیز نباید از رعایت چنین استانداردی مستثنی باشند.

رعایت الزامات استاندارد جهانی مدیریت پسماندهای معدنی به ویژه در زمینه مدیریت پساب‌های معدنی، فشار قابل‌ توجهی بر شرکت‌های فعال در این حوزه معدن در خصوص دسترسی به افراد متخصص در این رابطه در سطح جهانی وارد کرده است.

یکی از چالش‌های بزرگ برای شرکت‌های معدنی و ارائه‌دهندگان خدمات معدنی در سطح محلی، اجرای ارزیابی و تحلیل شکست سدهای نگهداری پساب معدنی است.

دوکو در همین رابطه اظهار داشت: انجام چنین تحلیلی، نیازمند تجربه و تخصص بسیار بالا بوده و در واقع این فرد متخصص می‌تواند با مدل‌سازی و شبیه‌سازی مسیرهای احتمالی، جریان پساب معدنی در صورت شکست سد باطله را پیش‌بینی کند.

وی در ادامه تصریح کرد: در پروژه‌های معدنی جاری شرکت «SRK» در منطقه غرب آفریقا، از جمله در غنا و بورکینافاسو، الزامات تعیین شده براساس استاندارد جهانی مدیریت پسماندهای معدنی به دقت رعایت می‌شود.

مدیریت پساب معدنی که خود حوزه‌ای تخصصی و پیچیده در بخش معدن محسوب می‌شود، اکنون نیازمند حضور افرادی متخصص به منظور تعامل با جوامع محلی و مدیریت بحران در این صنعت است.

دوکو مطرح کرد: کمبود نیروی متخصص در سطح جهانی در حوزه مدیریت پساب معدنی، در حال حاضر چالش‌هایی را برای بخش معدن ایجاد کرده است اما در عین حال فرصتی فراهم شده تا به واسطه آن، روند آموزش افراد متخصص در این زمینه تسریع پیدا کند.

وی در ادامه بر نیاز فوری به توسعه این نوع از مهارت‌ها در سطح محلی تاکید کرد و افزود: با توجه به تمرکز روزافزون بر بومی‌سازی ارائه خدمات و تولید محصولات معدنی، توسعه تخصص‌های مرتبط به صورت بومی اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.

دوکو بیان کرد: اجرای این رویکرد هم‌سو با نیازهای آینده بخش معدن بوده‌ است؛ چراکه تقویت مهارت‌های نیروی کار جوان و متخصص محلی آن‌ها را قادر می‌سازد نقش موثرتری با استفاده از به‌کارگیری فناوری‌های نوین در توسعه بخش معدن ایفا کنند.

وی با اشاره به اینکه یکی از دشواری‌هایی که در این مسیر ایجاد خواهد شد، زمان‌بر بودن کسب تجربه و افزایش تخصص در سطح حرفه‌ای است، یادآور شد: اگرچه پرورش نیروی کار متخصص از طریق محیط دانشگاه به زمان کمتری نیاز دارد اما کسب تجربه در محیط واقعی همراه با تداوم آموزش و نظارت کیفی در بخش معدن به زمان بیشتری نیاز دارد.

دوکو در پایان خاطرنشان کرد: رعایت استانداردها و اجرای قوانین و مقررات در بخش معدن ممکن است به یک میزان حداقلی از برخورداری از تجربه نیروی کار متخصص و حرفه‌ای نیاز داشته باشد که این مسئله نیز خود زمان‌بر خواهد بود.

در مجموع منطقه غرب آفریقا، با برخورداری از ذخایر غنی و متنوع معدنی، در آستانه فرصتی تاریخی برای تحول اقتصادی و صنعتی قرار دارد. این منطقه که به عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید طلا و دیگر مواد معدنی در جهان شناخته می‌شود، با وجود ظرفیت‌های فراوان، هنوز بخش بزرگی از منابع خود را به طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نداده است.

توسعه این صنعت می‌تواند نقشی کلیدی در ارتقای سهم معدن در تولید ناخالص داخلی کشورهای منطقه، از جمله نیجریه، غنا و ساحل عاج ایفا کند و مسیر رشد اقتصادی و متنوع‌سازی درآمد اقتصادی این کشورها را هموار سازد.

با این وجود، چالش‌های زیرساختی، به ویژه در حوزه برق و حمل‌ونقل و نیاز به مهارت‌های فنی و تخصصی پیشرفته، همچنان مانع تحقق کامل این پتانسیل‌هاست. تغییرات جهانی در استانداردهای زیست‌محیطی و اجرای مسئولیت‌های اجتماعی نیز به همراه الزامات پیچیده‌تری از سوی سازمان‌های بین‌المللی، ضرورت بومی‌سازی دانش و توانمندسازی نیروی کار محلی را بیش از پیش برجسته می‌کند.

افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش و پرورش نیروی کار متخصص همراه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و مدیریت مسئولانه منابع، از عوامل کلیدی موفقیت بخش معدن در این منطقه خواهند بود.

در واقع، توسعه پایدار و فراگیر این صنعت نه تنها موجب بهره‌برداری بهینه از منابع طبیعی بلکه زمینه‌ساز ارتقای کیفیت زندگی جوامع محلی و رشد صنعتی قاره آفریقا، به ویژه در منطقه غرب این قاره خواهد شد.

بنابراین، آینده معدن در غرب آفریقا، مستلزم همکاری همه‌جانبه دولت‌ها، بخش خصوصی و جامعه بین‌المللی است تا با ایجاد زیرساخت‌های مناسب، ارتقای مهارت‌ها و رعایت استانداردهای بین‌المللی، درهای توسعه را به روی این صنعت حیاتی باز کرده و افق‌های روشنی را برای منطقه ترسیم کنند. این مسیر، فرصتی استثنایی برای منطقه است تا نه تنها در بازارهای جهانی جایگاه خود را مستحکم کند بلکه به نمونه‌ای از توسعه پایدار در بخش معدن تبدیل شود.

انتهای پیام//