بررسی روند تولید سنگ آهک ایران طی پنج سال اخیر نشان میدهد این صنعت تغییرات قابل توجهی را تجربه کرده است. در سال ۱۳۹۹، تولید برابر ۳٫۶ میلیون تن بود که از پایینترین سطوح سالهای اخیر محسوب میشود. سال ۱۴۰۰ نیز تولید با ثبات در همین سطح سپری شد. در سال ۱۴۰۱ همزمان با بازگشایی واحدهای معدنی و فرآوری، تولید با رشد ۸٫۳ درصدی به ۳٫۹ میلیون تن رسید و در سال ۱۴۰۲ با وجود محدودیتهای انرژی، رشد ۲٫۶ درصدی را ثبت کرد. در سال ۱۴۰۳، تولید بدون تغییر نسبت به سال قبل از آن در محدوده چهار میلیون تن باقی ماند و کمتر از مصرف بود. بررسی مصرف داخلی نشان میدهد در سال ۱۳۹۹ برابر ۳٫۴ میلیون تن بود و با افت ناشی از کرونا و عوامل اقتصادی در سالهای بعد کاهش یافت. از سال ۱۴۰۱ روند صعودی آغاز شد و در سال ۱۴۰۳ مصرف به ۴٫۲ میلیون تن رسید که نیاز به واردات را ایجاد کرد.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزاتآنلاین» و به نقل از روابط عمومی شرکت مشاوره اقتصادی آرمان آتورپات، سنگ آهک به عنوان یکی از پرکاربردترین و در عین حال استراتژیکترین مواد معدنی جهان، جایگاهی انکارناپذیر در صنایع مختلف دارد؛ مادهای که نه تنها در ساختوساز و تولید سیمان نقشی کلیدی ایفا میکند بلکه در فرایندهای صنعتی، شیمیایی، کشاورزی و زیستمحیطی نیز اهمیت ویژهای دارد. ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی این ماده از جمله خلوص بالا، پایداری حرارتی و قابلیت واکنشپذیری با اسیدها باعث شده است که سنگ آهک بهعنوان مادهای بیبدیل در تولید سیمان، فولاد، شیشه، تصفیه آب و حتی بخش کشاورزی و محیط زیست نقشی انکارناپذیر ایفا کند.
در عرصه تجارت جهانی، این ماده معدنی نه تنها به شکل خام بلکه در قالب محصولات فرآوریشدهای همچون آهک زنده، آهک هیدراته و سایر مشتقات آهک نیز مبادله میشود که هر یک متناسب با نیاز صنایع مختلف، ارزش افزوده بالایی ایجاد میکنند. کشورهایی که از ذخایر غنی یا زیرساختهای فرآوری پیشرفته برخوردارند، همچون هند، ویتنام و ایالات متحده آمریکا توانستهاند سهم قابلتوجهی از بازار صادرات جهانی را به خود اختصاص دهند؛ این مزیت رقابتی برای چنین کشورهایی فرصتی فراهم کرده است تا با بهرهگیری از توان معدنی و ظرفیتهای صنعتی خود، جایگاه برجستهای در زنجیره تامین جهانی این محصول به دست آورند.
با این حال، تجارت بینالمللی سنگ آهک به شدت متاثر از شرایط کلان اقتصادی، هزینههای حملونقل و مقررات زیستمحیطی است؛ عواملی که میتوانند بر میزان تقاضا، قیمتگذاری و مسیرهای صادراتی این ماده اثرگذار باشند. در نتیجه، پایداری و رشد بازار جهانی سنگ آهک وابسته به توان کشورها در مدیریت این متغیرها و ارتقای بهرهوری فرآوری و توزیع این محصول است. ذکر این نکته نیز حائز اهمیت است که تولید و مصرف آهک عموما به صورت منطقهای بوده و تجارت آهک معمولا به کشورهای یک حوزه انجام میشود. بنابراین سهم کشورهای واردکننده و صادرکننده محدود است و تجارت هر کشور عموما به کشورهای همسایه صورت میپذیرد.
با توجه به دادههای منتشر شده توسط سازمان زمینشناسی آمریکا، ایران در جایگاه دهم بزرگترین تولیدکنندگان سنگ آهک جهان قرار دارد و پیش از ایران، ترکیه با اختلاف بسیار کمی در جایگاه نهم قرار گرفته است. بررسی روند تولید سنگ آهک ایران طی پنج سال اخیر، همانگونه که در نمودار یک نمایش داده شده است، نمایانگر این امر است که این صنعت در بازه زمانی مذکور دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است.
در سال ۱۳۹۹، حجم تولید سنگ آهک کشور برابر با ۳٫۶ میلیون تن گزارش شد که در پایینترین سطوح تولید طی سالهای مورد بررسی به شمار میرود. این افت چشمگیر همزمان با اوج اختلالات زنجیره تامین و محدودیتهای اقتصادی ناشی از پاندمی کرونا رخ داد. در سال ۱۴۰۰، با وجود بهبود شرایط نسبی اقتصادی، تولید سنگ آهک همچنان در سطح حدود ۳٫۶ میلیون تن باقی ماند که این ثبات تولید، بیانگر حفظ ظرفیتهای موجود و عدم تغییر محسوس در بهرهبرداری از منابع بود.
سال ۱۴۰۱، نقطه بازگشت قابل توجهی برای این صنعت محسوب میشود زیرا با بازگشایی واحدهای معدنی و فرآوری که پیشتر به دلیل محدودیتهای عملیاتی غیرفعال یا نیمهفعال بودند، جهش چشمگیری در عرضه و تقاضای سنگ آهک کشور رخ داد. این تحولات نشاندهنده بازگشت تقاضای واقعی در بازار داخلی و حتی منطقهای بود و تولید با افزایش ۸٫۳۳ درصدی به ۳٫۹ میلیون تن رسید. در ادامه، سال ۱۴۰۲ با وجود محدودیتهای ناشی از کمبود برق و گاز همچنان مسیر رشد سال پیشین را دنبال کرد و تولید با رشدی ملایمتر حدود ۲٫۶ درصد افزایش یافت.
با این حال، سال ۱۴۰۳ به عنوان نقطه عطفی در این بازه پنج ساله مطرح شد؛ چراکه در این سال حجم تولید نسبت به مصرف در سطحی پایینتر قرار گرفت و تولید در سال ۱۴۰۳ بدون تغییر نسبت به سال ۱۴۰۲ در حدود چهار میلیون تن باقی ماند. این اختلاف میان تولید و مصرف، احتمالا ناشی از محدودیت ظرفیت تولید و تاخیر در راهاندازی طرحهای توسعهای در صنایع مصرفکننده بوده است.
بررسی روند مصرف داخلی سنگ آهک ایران طی پنج سال اخیر، همانگونه که در نمودار ۲ نمایش داده شده است، بیانگر نوسانات معناداری در بازار این ماده معدنی است. در سال ۱۳۹۹، مصرف داخلی برابر با ۳٫۴ میلیون تن گزارش شد که تحت تاثیر کاهش تقاضای ناشی از پیامدهای همهگیری کرونا، کاهش محسوسی را تجربه کرد و این افت در میزان مصرف به وضوح بازتاب یافت؛ شرایطی که باعث شد بخش ساختوساز و بسیاری از پروژههای عمرانی با تاخیر مواجه شوند و در نتیجه، تقاضای داخلی برای آهک کاهش یابد که این امر به وضوح در سطح مصرف سنگ آهک بازتاب یافت.
در سال ۱۴۰۰، مصرف داخلی با کاهش جزئی ۰٫۵ درصدی به ۳٫۴۵ میلیون تن رسید؛ کاهشی که عمدتا ناشی از تداوم عدم قطعیتهای اقتصادی پس از پاندمی، فشارهای تورمی و نوسانات ارزی بود که موجب کندی بازگشت تقاضا در بخشهای سرمایهگذاری و ساختوساز شد. در سال ۱۴۰۱، با بازگشت نسبی فعالیتهای ساختمانی و پروژههای عمرانی و همچنین تقویت بخشی از صادرات سنگ آهک، رشد چشمگیر ۸٫۶ درصدی در مصرف نسبت به سال پیشی از آن به ثبت رسید که نشانهای از احیای تدریجی بازار بود.
روند افزایشی مصرف در سال ۱۴۰۲ نیز ادامه یافت و حدود ۲٫۸ درصد نسبت به سال پیش از آن رشد داشت. این روند در سال ۱۴۰۳ شتاب بیشتری به خود گرفت و مصرف داخلی به طور قابل توجهی افزایش یافت و به ۴٫۲ میلیون تن رسید؛ رقمی که حدود ۲۰۰ هزار تن بیش از تولید همان سال بود.
برای نخستین بار طی بازه پنج ساله مورد بررسی، در سال ۱۴۰۳ واردات قابل توجهی از سنگ آهک به کشور انجام شد تا کسری حجم تولید جبران شود؛ در حالی که در سایر سالها واردات چندانی صورت نگرفته بود. در سال ۱۴۰۳، مصرف سنگ آهک با رونق پروژههای ساختوساز بزرگ، رشد صنایع فولاد و شیمیایی و افزایش تولید محصولات فرآوری شده نظیر آهک هیدراته، جهشی قابل ملاحظه یافت.
در مجموع طی این پنج سال، رشد مستمر تولید و افزایش مصرف عمدتا نتیجه توسعه پروژههای عمرانی و صنعتی، افزایش ظرفیت کارخانجات فولاد و سیمان، رشد صادرات محصولات پاییندستی وابسته به سنگ آهک و سیاستهای حمایتی دولت در بخش معدن و صنایع معدنی بود که همزمان عرضه و تقاضا را به شکلی پایدار تقویت کرد.
انتهای پیام//
