طبق گزارش آماری انجمن تولیدکنندگان ایران، طی ۹ ماه امسال حدود ۲۱میلیون تن فولاد خام در کشور تولید شد که ۱۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن از آن، بیلت و بلوم و هشت میلیون و ۶۰۰ هزار تن دیگر نیز اسلب بوده است. در این میان، سهم تولید فولاد به روش کوره قوس الکتریکی ۶۰ درصد، کوره بلند ۱۳ درصد و کوره‌های القایی ۲۸ درصد تخمین زده می‌شود. بنابراین میزان تولید فولاد به روش کوره القایی تا پایان آذر ماه امسال به حدود سه میلیون و ۵۰۰ هزار تن رسیده است. تولیدکنندگان القایی بر خلاف سهم پایین‌تر تولید نسبت به سایر روش‌ها، سهم بازار قابل توجهی دارند زیرا تا پایان آذر ماه امسال، حدود سه میلیون و ۴۰۰ هزار تن بیلت و بلوم تولیدی صادر شده است و با توجه به ۹ میلیون تن فولاد باقی‌مانده، سهم بازار القایی‌ها به حدود ۴۰ درصد می‌رسد. در حال حاضر، ظرفیت نصب شده کوره‌های القایی حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار تن بوده است و با این حساب، می‌توان گفت که ۴۰تا ۵۰ درصد از ظرفیت آن‌ها فعال است. همچنین ظرفیت تولید کوره‌های القایی بسیار پایین‌تر از کوره‌های قوس الکتریکی بوده اما حداقل ظرفیت نصب شده برای کوره‌‌های قوس الکتریکی ۸۰۰ هزار تن در سال است.

تولید شمش به روش القایی با توجه به نوع کوره عموما با قراضه آهنی انجام می‌شود. البته بسیاری از تولیدکنندگان شمش القایی می‌توانند با استفاده از آهن اسفنجی نیز محصول خود را تولید کنند. بنابراین با توجه به اینکه کمبود قراضه که طی چند سال اخیر تشدید شده، استفاده از آهن اسفنجی در میان تولیدکنندگان القایی رواج یافته است. در حالی که آهن اسفنجی اغلب ماده اولیه فولادسازان دارای کوره‌های قوس الکتریکی بوده و با توجه به حجم بالاتر تولید این کوره‌ها، اغلب این تولیدکنندگان مشتریان آهن اسفنجی هستند. ضمن اینکه تولید ۹ ماهه امسال آهن اسفنجی، ۲۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تن بوده است.

از ابتدای سال جاری تا نیمه نخست بهمن ماه، بیش از دو میلیون و ۵۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در بورس کالای ایران عرضه شد که تنها ۹۶۰ هزار تن از آن به فروش رفت و حدود یک میلیون و ۵۴۰ هزار تن دیگر در بورس کالا معامله نشد. میانگین قیمت معامله آهن اسفنجی در بورس کالا در این مدت، ۸۸ هزار و ۲۶۸ ریال به ازای هر کیلوگرم بود؛ در حالی که شمش فولادی به طور میانگین به قیمت ۱۲۷ هزار و ۹۳۰ ریال به ازای هر کیلوگرم در بورس کالا مورد معامله قرار گرفت. این یعنی در سال جاری قیمت آهن اسفنجی به طور متوسط به ۶۸ درصد شمش فولادی رسیده است. در حالی که این قیمت طی سال‌های گذشته به صورت دستوری حدود ۵۰ درصد قیمت شمش فولادی بوده است. جهش ۱۸ درصدی قیمت آهن اسفنجی همگام با سایر محصولات فولادی به ویژه مواد اولیه رخ داده است و دیگر ضرایب قیمتی سابق برای محصولات فولادی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.

تولیدکنندگان شمش فولادی که با قیمت‌های جدید آهن اسفنجی سر و کار دارند، متحمل هزینه‌های زیادی می‌شوند که این موضوع به ویژه در مورد تولیدکنندگان القایی بیشتر به چشم می‌خورد. این تولیدکنندگان در حال حاضر، با در اختیار داشتن حدود ۱۱۰ کارخانه، ظرفیت تولیدی در حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار تن در سال دارند. این یعنی به طور متوسط، هر کارخانه القایی حدود ۷۵هزار تن در سال ظرفیت تولید دارد. در حالی که به طور متوسط هر هفته شاهد عرضه ۱۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در بورس کالا از سوی تولیدکنندگان هستیم، میزان عرضه این ماده اولیه از ظرفیت سالانه بسیاری از تولیدکنندگان القایی بالاتر است اما بسیاری از آن‌ها نمی‌توانند در مقیاس‌های تعریف شده بورس کالا، آهن اسفنجی خریداری کنند. نکته مهم دیگر بالاتر بودن قیمت تمام شده در واحدهای کوچک القایی است. به طوری که هزینه‌های تولید این تولیدکنندگان با احتساب هدررفت مواد اولیه، حدود سه هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم است. در بهمن ماه قیمت شمش فولادی به طور میانگین ۱۲۸ هزار و ۱۷۷ ریال به ازای هر کیلوگرم معامله شد؛ در صورتی که قیمت معامله آهن اسفنجی ۸۸ هزار و ۶۵۸ ریال به ازای هر کیلوگرم بوده است. هر چند که قیمت آهن اسفنجی در بورس کالا طی یکی دو ماه اخیر، چند نوبت از قیمت‌های صادراتی پیشی گرفت و مورد اعتراض مصرف‌کنندگان واقع شد.

اگر یک فولادساز القایی تنها از آهن اسفنجی برای تولید شمش استفاده کند، تفاوت سه هزار و ۹۵۰ تومانی شمش فولادی و آهن اسفنجی تنها ۴۵۰ تومان سود برای این واحد باقی می‌گذارد. همچنین قیمت قراضه نیز از ۱۰ تا ۱۱ هزار و ۳۰۰تومان به ازای هر کیلوگرم است و همین گران بودن و البته دشواری دسترسی به آن، خود موجب شده تا تولیدکنندگان شمش القایی به مصرف آهن اسفنجی روی آورند که هم هدررفت زیادی دارد (هدررفت قراضه آهنی کمتر از ۵ درصد و هدررفت آهن اسفنجی حدود ۲۰ درصد است) و هم ذوب آن زمانی بیشتری را نسبت به قراضه صرف می‌کند. بنابراین گران شدن آهن اسفنجی به تدریج تولیدکنندگان القایی را از حاشیه سود بسیار کم خارج و وارد حاشیه زیان می‌کند که نتیجه این زیان در نهایت تعطیلی آن‌ها خواهد بود.

به نظر می‌رسد اگرچه به طور عینی، خبری از قیمت‌گذاری دستوری و ضرایب سابق آن نیست ولی سایه مدیریت قیمت‌ها، سبب شده است تا قرعه ضرر این بار به نام فولادسازان القایی بیفتد که مشخص نیست چه میزان توانایی زورآزمایی با بازار را داشته باشند. بنابراین ضروری است دولت به جهت ایجاد فضای سالم رقابت در بازار فولاد، ریشه‌های قیمت‌گذاری هدف‌مند را بخشکاند زیرا هرگونه کنترل‌گری بازار، نتیجه‌ای جز تعطیلی کسب و کارها ندارد. ضمن اینکه بسیاری از واحدهای القایی با توجه به مقیاس عرضه و میزان نیاز خود، قادر به خرید از بورس کالا نیستند و دولت می‌تواند سهمیه اختصاصی برای آن‌ها در نظر بگیرد. البته دولت، صادرات شمش القایی را آزاد کرده و مجوز افزایش قیمت را به نوعی به این تولیدکنندگان داده است که می‌تواند برای این بخش از زنجیره فولاد امیدوارکننده باشد.

یادداشت: کارشناس فلزات‌آنلاین