به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از روابط عمومی شرکت مشاوره اقتصادی آرمان آتورپات، آنتیموان طی سال‌های اخیر به‌ عنوان یکی از فلزات استراتژیک و حیاتی در صنایع بزرگ و پیشرفته جهان جایگاه ویژه‌ای یافته است؛ این شبه‌فلز نقره‌ای‌ـ‌خاکستری عمدتا به‌ صورت کانسنگ سولفیدی استیبنیت (Sb₂S₃) در طبیعت یافت می‌شود و فرایند تولید آن شامل خردایش، شناورسازی و در نهایت فرآوری در کوره‌های پخت و کربوترمال است که منجر به تولید فلز خالص یا ترکیبات با ارزش آنتیموان می‌شود.

قابلیت آلیاژسازی آنتیموان با فلزاتی نظیر سرب، قلع و مس و ایجاد خواص مکانیکی مناسب و مقاومت در برابر سایش و خوردگی، زمینه‌ساز استفاده گسترده آن در صنایع مختلف شده است. در این میان، آنتیموان و ترکیبات کلیدی آن، به‌ویژه تری‌اکسید آنتیموان، نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار جهانی ایفا می‌کنند.

تری‌اکسید آنتیموان به‌ طور گسترده به‌ عنوان بازدارنده شعله در پلاستیک‌ها، پوشش‌ها، پارچه‌ها، قطعات الکترونیکی و مصالح ساختمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد و با کاهش سرعت گسترش آتش، سطح ایمنی محصولات را افزایش می‌دهد. علاوه‌براین، آنتیموان در تولید باتری‌های سرب-اسید، قطعات الکترونیکی، نیمه‌رساناها، کاتالیزورها و شیشه‌های خاص نیز کاربرد دارد.

از منظر عرضه جهانی، چین بزرگ‌ترین تولیدکننده و فرآوری‌کننده آنتیموان به‌ شمار می‌رود و سهم عمده‌ای از تولید کانسنگ و محصولات مشتق از آن را در اختیار دارد؛هرچند بزرگ‌ترین واحد تولید آنتیموان در روسیه واقع شده است.

پس از چین، کشورهایی مانند تاجیکستان، روسیه، ترکیه، میانمار، بولیوی و استرالیا نیز در زنجیره تولید و عرضه این فلز نقش دارند. بازار جهانی آنتیموان طی سال‌های اخیر تحت تاثیر کاهش تولید و افت عیار کانسنگ در معادن اصلی، افزایش تقاضا از سوی صنایع الکترونیک، خودروسازی و انرژی‌های تجدیدپذیر و همچنین فشارهای زیست‌محیطی با محدودیت عرضه مواجه بوده است. در کنار این عوامل، تحولات ژئوپلیتیک و تجاری، به‌ویژه محدودیت‌های صادراتی چین در سال ۲۰۲۴، نوسانات قیمتی و تلاش برای یافتن منابع جایگزین را در بازار تشدید کرده است.

چین به‌ عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده آنتیموان جهان، پس از تجربه افت‌های شدید در میزان تولید طی سال‌های پیشین، در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ به روندی نسبتا باثبات در تولید این فلز دست یافته است؛ به‌ طوری‌ که تولید آنتیموان این کشور در سال ۲۰۲۰ در حدود ۶۰ هزار تن برآورد می‌شود و به‌ جز افت ثبت‌شده در سال ۲۰۲۲، تا سال ۲۰۲۴ در همین سطح باقی مانده است.

کاهش تولید در سال ۲۰۲۲ عمدتا ناشی از کمبود خوراک وارداتی بوده است زیرا طی سال‌های اخیر کاهش عیار ذخایر در دسترس داخلی و تشدید ملاحظات زیست‌محیطی دولت چین، این کشور را به افزایش واردات کنسانتره آنتیموان سوق داده است.

در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در روند واردات خوراک می‌تواند به‌ سرعت بر میزان تولید سالانه اثرگذار باشد. در همین بازه زمانی، روسیه نیز یکی از تولیدکنندگان مهم آنتیموان بوده که روندی پرنوسان را تجربه کرده؛ به‌ گونه‌ای که تولید این کشور از حدود ۲۵ هزار تن در سال ۲۰۲۰ به حدود ۱۳ هزار تن در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.

سال ۲۰۲۲ در روسیه نیز با افت شدید همراه بود و میزان تولید آنتیموان به حدود ۴٫۳ هزار تن رسید. این کاهش تا حد زیادی به ساختار تولید آنتیموان در این کشور برمی‌گردد زیرا بزرگ‌ترین واحد تولید آنتیموان جهان در روسیه یک معدن طلا است که آنتیموان را به‌ عنوان محصول جانبی تولید می‌کند و این واحد در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ به‌ منظور حداکثرسازی تولید طلا، تولید آنتیموان را متوقف کرده بود.

در مقابل، تاجیکستان طی این دوره روندی صعودی و باثبات را در تولید آنتیموان به ثبت رسانده و میزان تولید آن از حدود ۱۳ هزار تن در سال ۲۰۲۰ به حدود ۱۷ هزار تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. رشد منظم و پایدار این کشور با نرخ سالانه‌ای در حدود ۵ درصد، تاجیکستان را به یکی از بازیگران در حال رشد بازار جهانی آنتیموان تبدیل کرده است؛ هرچند محدود بودن حجم ذخایر آنتیموان نسبت به تولیدکنندگان بزرگ جهانی، تداوم این روند را منوط به انجام اکتشافات جدید می‌سازد.

میانمار نیز طی پنج سال اخیر در زمره کشورهای در حال توسعه بازار جهانی آنتیموان قرار گرفته و با رشد سالانه ۱۵ درصد، تولید خود را از حدود ۲٫۲ هزار تن در سال ۲۰۲۰ به حدود ۴٫۵ هزار تن در سال ۲۰۲۴ رسانده است. با این حال، به‌ دلیل عدم توسعه مناسب فرایندهای فرآوری، بخش عمده آنتیموان تولیدی این کشور به‌ صورت ماده خام یا کنسانتره صادر می‌شود. در کنار این کشورها، سایر تولیدکنندگان آنتیموان جهان شامل بولیوی، استرالیا، ترکیه، مکزیک و ایران نیز در مجموع هر سال حدود ۱۰ درصد از تولید جهانی آنتیموان را به خود اختصاص می‌دهند.

نمودار ۲، روند قیمت جهانی آنتیموان تری‌اکسید را در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ نشان می‌دهد و بیانگر مسیری پرفرازونشیب اما به‌ طور کلی صعودی است که به‌ویژه طی سال‌های اخیر شدت بیشتری یافته است. در سال ۲۰۲۰، قیمت آنتیموان تری‌اکسید به‌ طور میانگین در حدود ۵٫۹ هزار دلار به‌ ازای هر تن قرار داشت اما با آغاز سال ۲۰۲۱، روند افزایشی قیمت شکل گرفت و تا پایان این سال با حدود ۷۰ درصد افزایش، به بیش از ۱۰ هزار دلار در هر تن رسید.

در سال ۲۰۲۲، بازار شاهد شکل‌گیری یک روند ملایم کاهشی بود که موجب افت قیمت از حدود ۱۱٫۷ هزار دلار به حدود ۹٫۳ دلار شد؛ هرچند این کاهش پایدار نماند و در ماه پایانی سال، قیمت جهانی با جهشی قابل توجه مجددا به حدود ۱۱ هزار دلار در هر تن بازگشت.

این نوسانات قیمتی بیانگر حساسیت بالای بازار آنتیموان به تغییرات عرضه و تقاضا و شرایط ساختاری آن در این دوره بوده است. در ادامه، سال ۲۰۲۳ با افزایش قیمت در مسیری نسبتا کنترل‌شده و تقریبا ثابت همراه بود؛ به‌ گونه‌ای که تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا مانع از بروز نوسانات شدید قیمتی شد.

با ورود به سال ۲۰۲۴، بازار آنتیموان به نقطه عطفی مهم رسید و قیمت‌ها با رشدی معنادار مواجه شدند. در ابتدای این سال، قیمت آنتیموان تری‌اکسید از حدود ۱۰ هزار دلار در هر تن فراتر رفت و تا پایان سال به حدود ۲۲ هزار دلار در هر تن افزایش یافت که در مقایسه با سال‌های پیشین، رشد چشمگیری را نشان می‌دهد و حاکی از تشدید فشارهای بنیادی در بازار است؛ توازن عرضه و تقاضا از مهم‌ترین عوامل این افزایش قیمت به‌ شمار می‌رود.

تولید جهانی آنتیموان به‌ طور طبیعی محدود است و تمرکز بخش عمده تولید در چین، بازار را نسبت به هرگونه کاهش تولید یا اختلال در عرضه آسیب‌پذیر کرده است. کاهش تولید در برخی مناطق، محدودیت‌های زیست‌محیطی و مشکلات لجستیکی در معادن، عرضه آنتیموان را طی سال‌های اخیر محدودتر کرده و به کاهش ذخایر قابل عرضه و فشار افزایشی بر قیمت‌ها انجامیده است. در سمت تقاضا نیز گسترش کاربردهای نوظهور نقش مهمی ایفا کرده است.

رشد سریع صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه استفاده از آنتیموان در شیشه‌ها و مواد مورد استفاده در سلول‌های خورشیدی و افزایش تولید باتری‌های خاص، تقاضای این فلز را به‌ طور قابل‌توجهی افزایش داده است. هم‌زمان، افزایش ذخایر در بخش‌های دفاعی و صنایع حساس، تقاضای مضاعفی ایجاد کرده که فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد آورده است.

در نهایت، تشدید سیاست‌های تجاری و ژئوپلیتیک، به‌ویژه اعمال محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های صادراتی چین طی سال‌های اخیر، عرضه جهانی را بیش از پیش محدود کرده است و در شرایطی که سایر کشورها هنوز ظرفیت کافی برای جبران این کمبود ندارند، عدم تعادل ساختاری میان عرضه و تقاضا به یکی از دلایل بنیادی اصلی افزایش شدید قیمت آنتیموان در این دوره تبدیل شده است.

انتهای پیام//