مفتول آلومینیومی یکی از محصولاتی است که از پتاسیل تقاضای بالایی برخوردار است ولی به خاطر مشکلات مختلفی، این تقاضا در کشور هنوز بالفعل نشده است.

چنانچه سرمایه‌گذاری مناسبی در زمینه تولید مفتول صورت بگیرد، می‌تواند درآمدزایی و سودآوری بالایی برای تولیدکنندگان به همراه داشته باشد، البته فعالان این حوزه سال‌ها قبل در این زمینه سرمایه‌گذاری‌های مناسبی انجام دادند اما در حال حاضر، این صنعت با چالش‌ها و مسائلی مواجه شده که حل و از میان بردن آن، نیازمند سیاست‌گذاری‌های نوینی است.

مهم‌ترین چالشی که شرکت‌های فعال در صنعت مفتول آلومینیومی با آن مواجه هستند و روند فعالیت‌ تولیدی آن‌ها را با چالش روبه‌رو کرده، عدم امکان به‌روزرسانی ماشین‌آلات و تکنولوژی‌هایی است که در اختیار دارند؛ برای تولید با کیفیت این نوع محصول، شرکت‌ها به خط تولید ریخته‌گری پیوسته که با تکنولوژی روز جهانی سازگار باشند نیاز دارند.

عموما خط تولید مفتول شامل کوره ذوب، کوره‌های نگهدارنده، ماشین ریخته‌گری، دستگاه نورد و کویلر است؛ در گذشته شرکت‌های فعال در این زمینه، ماشین‌آلات و قطعات یدکی مورد نیاز خود را از کشورهای ایتالیا و فرانسه خریداری و وارد می‌کردند اما در حال حاضر با ممنوعیت واردات از سوی دولت و تحریم‌های وضع شده علیه ایران، امکان ورود این نوع تجهیزات وجود ندارد و به همین دلیل تجهیزات موجود در این حوزه بسیار قدیمی و مستهلک شده است و بازسازی آن‌ها نیز به سادگی امکان‌پذیر نیست. وقتی که قدمت ساخت این ماشین‌آلات مربوط به ۴۰ یا ۵۰ سال پیش باشد، به طور حتم، سرعت و کیفیت تولید کاهش می‌یابد.

همچنین میزان تولید مفتول آلومینیومی وابستگی زیادی به در دسترس بودن شمش خالص آلومینیوم دارد و دسترسی به شمش‌های اولیه با کیفیت برای واحدهای تولیدکننده مفتول همواره از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چراکه وجود کوچک‌ترین ناخالصی در شمش، موجب بروز آخال و رسوب در ساختار مفتول یا پاره شدن آن حین فرآیند کشش می‌شود و از طرفی دیگر، مفتول بی کیفیت نمی‌تواند در مصارف الکتریکی کاربردی داشته باشد.

در شرایط فعلی که شمش آلومینیومی با قیمت‌گذاری دستوری و رقابت کاذب در بازار بورس کالا توزیع می‌شود، تولیدکنندگان مفتول در زمینه تامین مواد اولیه با معضل مواجه هستند؛ البته در سال گذشته بخش عمده‌ای از این موانع و مشکلات در حوزه قیمت‌گذاری تا حدودی برطرف شد اما تا واقعی شدن رقابت، همچنان فاصله‌ وجود دارد.

بایــد گفت که مهــم‌ترین مصرف مفتـول آلومینیــومی در هادی‌هـای الکتریکی است که در خطوط انتقال و توزیع برق استفاده می‌شود و به طور معمول، هزینه‌های مربوط به نوسازی یا توسعه این خطوط را دولت پرداخت می‌کند. به همین دلیل، تولیدکننده‌های مفتول به بودجه‌های عمرانی دولت وابسته هستند. در سال‌های اخیر با کاهش میزان فعالیت‌های عمرانی، تقاضا برای خرید این نوع محصولات نیز کاهش یافته است. در حقیقت به دلیل وابستگی زیاد این صنعت به بودجه و اعتبار دولت، نمی‌توان انتظار داشت بتواند در آینده منفک از تصمیم‌گیری‌های دولتی عمل کرده و برنامه‌ریزی مستقلی داشته باشد.

در شرایط فعلی که وضعیت بازار داخلی مطلوب نیست، حضور در مناقصات و بازارهای بین‌المللی می‌تواند موجب رشد این صنعت شود که البته لازمه آن کاهش تنش‌های سیاسی و ایجاد ارتباط بانکی با سایر کشورها است. در ماه‌های اخیر شاهد کاهش فعالیت صادراتی شرکت‌های فعال در صنعت مفتول آلومینیومی بودیم، در حالی که سال گذشته امکان صادرات برای برخی از شرکت‌ها وجود داشت اما موانع دولتی همانند بازگرداندن ارز حاصل از فروش صادراتی به سامانه نیما برای بسیاری از شرکت‌ها مشکل‌آفرین شده بود. این بوروکراسی اداری به نحوی بود که شرکت‌ها علی‌رغم داشتن تقاضا در بازارهای خارجی، از صادرات آن کناره‌گیری کردند.

در بحث صادرات، محصول تولیدی باید قابلیت رقابت با تولیدات سایر کشورها را نیز داشته باشد که البته در این زمینه به دلیل مشکلات عدیده، امکان توسعه شرکت‌های ایرانی و بهبود سطح قدرت رقابت آن‌ها در طی دهه‌های اخیر فراهم نشده است. برخی از کشورها علی‌رغم اینکه اخیرا به صنعت مفتول آلومینیومی وارد شده‌اند، توانسته‌اند در بازارهای صادراتی، حضور پررنگی داشته باشند و رقابت را برای تولیدکنندگان ایرانی با چالش همراه سازند.

بر اسـاس آمــار، عمـده مفتول آلومینیومی در کشـور چین و منطقـه خاورمیانه تولید می‌شود. پس از آن اروپای شرقی، بیشترین شتاب در افزایش تولید را دارد. طی سال‌های گذشته، در چین و خاورمیانه، ظرفیت‌های مفتول‌سازی عظیمی توسعه یافته‌اند که به ‌اتکای نیروی انسانی ارزان ‌قیمت و قیمت تمام ‌شده پایین‌تر نسبت به سایر نقاط، موفق به فروش و متعاقبا تولید بیشتر شدند. علاوه‌براین دریافت یارانه‌های هنگفت برای تولیدکنندگان چینی و همچنین وجود انرژی ارزان‌ قیمت در خاورمیانه از عوامل دیگر موفقیت این دو منطقه بوده است.

در خاورمیانه، کشورهای بحرین و عربستان در سال‌های اخیر در این حوزه فعال بودند. سرمایه‌گذاری در این دو کشور به میزانی بوده که نیاز کشورهای آسیایی به مفتول را پاسخ‌گو خواهند بود. ایران علی‌رغم در اختیار داشتن منابع مختلف انرژی از این غافله عقب مانده است و به نظر می‌رسد سودآوری این صنعت می‌تواند رونق توسعه زنجیره آلومینیوم کشور را به ارمغان آورد اما این موضوع برنامه‌ریزی دقیق مسئولان امر را می‌طلبد که بال‌های پرواز فعالان این صنعت را آزاد کند.