حمل‌ و نقل مواد معدنی در سراسر جهان از اهمیت فراوانی برخوردار است و تاثیر مستقیمی بر فعالیت معدنکاران، راندمان تولید و صادرات محصولات معدنی دارد. کشورهای پیشرفته معدنی در سطح جهان همچون استرالیا و چین، برنامه‌ریزی مدون و گسترده‌ای را در این زمینه داشته‌اند و نگاه ویژه‌ای به توسعه و پیشرفت حمل‌ و نقل مواد معدنی دارند. حمل‌ و نقل به چهار روش جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی در سراسر جهان انجام می‌شود که عمده روش‌های مورد استفاده در حوزه معدن، حمل‌ و نقل ریلی و جاده‌ای است. اگرچه دو روش دیگر از سرعت و ایمنی بالاتری برخوردار هستند اما امروزه بسیاری از کشورهای فعال در بخش معدن به ویژه ایران، از حمل‌ و نقل جاده‌ای و ریلی برای جابه‌جایی مواد معدنی استفاده می‌کنند.

با روی کار آمدن دولت جدید و تاکید مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت بر توسعه و گسترش فعالیت‌های معدنی کشور، اقدامات خوبی در این زمینه در حال انجام بوده اما نکته مهم و حائز اهمیت آن است که آیا تمهیدات لازم جهت رفع مشکلات موجود در زمینه حمل‌ و ‌نقل مواد معدنی اندیشیده شده است یا خیر؟ چراکه یکی از مواردی که تاثیر بسزایی در راندمان تولید مواد معدنی دارد، هزینه‌های مربوط به حمل و نقل آن است و معدنکاران در طی سالیان اخیر، با مشکلات بسیاری در این زمینه روبه‌رو شده‌اند.

صنعت حمل ‌و نقل پس از اعمال تحریم‌های گسترده اقتصادی علیه کشور، با چالش‌های فراوانی مواجه شده و این مسئله تاثیر مستقیمی بر شرایط ناوگان حمل‌ و نقل جاده‌ای کشور گذاشته است. در چنین شرایطی، رانندگان خودروهای سنگین و حمل مواد معدنی با افزایش قیمت سوخت، لوازم یدکی، لاستیک و… به دنبال افزایش هزینه کرایه حمل ‌و نقل مواد معدنی هستند که این امر به هیچ وجه به نفع معدنکاران نیست زیرا  اجرای عملیات‌های مختلف معدنی نظیر اکتشاف و استخراج، به قدری هزینه‌بر است که معدنکاران توانایی کافی برای پرداخت هزینه‌های فراوان مرتبط با حمل ‌و نقل را ندارند. این در حالی است که افزایش هزینه حمل ‌و نقل مواد معدنی تاثیر زیادی بر هزینه تمام ‌شده دارد و بخش عمده قیمت مواد معدنی که تحویل کارخانجات مختلف صنعتی می‌شود، مربوط به هزینه حمل ‌و نقل آن است. بنابراین لازم است افزایش تعرفه‌های حمل ‌و نقل با برنامه‌ریزی صحیح و کارشناسی مدبرانه صورت پذیرد تا شاهد کمترین ضرر و زیان‌های مالی در این میان باشیم.

نوسازی ناوگان حمل‌ و نقل جاده‌ای و تامین زیرساخت‌های مورد نیاز در این زمینه، اقدام بسیار مهم دیگری است که باید در دستور کار دولت جدید قرار گیرد. از یک سو، عمر مفید ماشین‌آلات حمل مواد معدنی مورد استفاده در کشور ۱۸ سال است و این ماشین‌آلات با گذر زمان، کارآیی لازم خود را از دست می‌دهند و از سوی دیگر، امکان واردات ماشین‌آلات جدید به داخل کشور وجود ندارد. ضمن اینکه بسیاری از آن‌ها در راه‌سازی هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگرچه حرکت در راستای خودکفایی در تولید ماشین‌آلات معدنی می‌تواند در درازمدت تاثیر مثبت خود را نشان دهد اما در حال حاضر که حوزه‌های معدن و راه‌سازی کشور نیاز مبرم به استفاده از ماشین‌آلات جدید دارند، دولت باید بازنگری اساسی در راستای تسهیل قوانین موجود در واردات ماشین‌آلات و تجهیزات معدنی داشته باشد. عوارض و مالیات سنگین دریافتی از واردکنندگان ماشین‌آلات و برخی قوانین و تبصره‌های نامناسب، سبب شده است بسیاری از فعالان معدنی توانایی انجام چنین کاری را نداشته باشند. در حالی که کاهش یا حذف بخشی از این عوارض می‌تواند گام مثبتی در راستای تسهیل واردات ماشین‌آلات برداشت و حمل مواد معدنی باشد و همچنین منجر به تشویق معدنکاران در جهت وارد کردن ماشین‌آلات جدید شود.

جایگزین کردن حمل ‌و نقل ریلی در مقابل حمل‌ و نقل جاده‌ای، اقدام مهم دیگری است که می‌تواند در کاهش هزینه‌های حمل و نقل مواد معدنی موثر باشد. چین در مقام بزرگ‌‌ترین شریک اقتصادی ایران، در پی گسترش زیرساخت‌های خود در این زمینه بوده و هدف‌گذاری آن برای سال ۲۰۲۵ میلادی است. گسترش حمل و نقل ریلی، منجر به تسریع در فرایند جابه‌جایی مواد معدنی و همچنین رشد اقتصادی و توسعه صادرات انواع محصولات معدنی خواهد شد. این در حالی است که مسئولان کشور در طی سالیان اخیر اقدامات خاصی را در این خصوص انجام نداده‌اند و تسهیلات خاصی در جهت نوسازی ناوگان حمل و نقل ریلی اختصاص نیافته است. ضمن اینکه تجهیزات و امکانات کافی جهت تخلیه و بارگیری مواد معدنی در ایستگاه‌های راه‌آهن وجود نداشته و یا فرسوده شده است. در چنین شرایطی، صرفا افزایش خطوط ریلی کشور نمی‌تواند تاثیر چندانی بر حمل و نقل مواد معدنی داشته باشد و توجه بیشتر به نوسازی و گسترش زیرساخت‌های موجود و به‌کارگیری الگوهای موفق جهانی در این زمینه باید در دستور کار مسئولان ذ‌ی‌ربط قرار گیرد.

لازم به ذکر است بسیاری از معادن فعال در داخل کشور در مقیاس کوچک هستند که در حال حاضر با مشکلاتی همچون افزایش حقوق دولتی معادن، افزایش قیمت حامل‌های انرژی، فرسودگی ماشین‌آلات و… دست و پنجه نرم می‌کنند که افزایش هزینه حمل و نقل مواد معدنی می‌تواند مهر تاییدی بر تعطیلی این معادن باشد. حمل و نقل در تمام بخش‌های صنعتی و معدنی تاثیرگذار است و می‌تواند زنجیره‌های تولیدی در این حوزه‌ها را با اختلال مواجه سازد. بنابراین اگر می‌خواهیم چشم‌انداز مثبتی را برای آینده معدن کشور متصور شویم، باید اقدامات لازم و اساسی را در راستای کاهش هزینه‌های حمل و نقل و مدیریت فرایندهای حمل‌ و نقل در چارچوب‌های لجستیکی انجام دهیم تا ضمن حفظ حیات معادن کوچک‌مقیاس، به توسعه و پیشرفت هرچه بیشتر معادن متوسط و بزرگ‌مقیاس یاری رسانیم و در نهایت شاهد تداوم رشد بخش معدن باشیم.

یادداشت: کارشناس فلزات‌آنلاین