به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین»، در دو دهه اخیر، تکنولوژی احیای مستقیم پرد (PERED) به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای صنعت فولاد ایران، نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر خودکفایی صنعتی و تکمیل زنجیره ارزش فولاد ایفا کرده است. این فناوری که روشی بهینه‌سازی‌شده برای تولید آهن‌اسفنجی به شمار می‌آید، با تکیه بر دانش فنی بومی به عنوان یکی از محورهای تحقق توسعه پایدار ارائه شده است و به همین دلیل نیز جایگاه ویژه‌ای در روند توسعه صنعت فولاد در کشور دارد. جایگاه ایران به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ آهن‌اسفنجی و همچنین بزرگترین تولیدکننده این محصول بر پایه گاز طبیعی در جهان، حاکی از ظرفیت‌های قابل توجه رشد و توسعه در این حوزه و به طور خاص، نقش فناوری بومی پرد در ارتقای جایگاه کشور در میان تولیدکنندگان آهن‌اسفنجی در دنیا است.

در این میان، شرکت مهندسی معادن و فلزات (MME) به ‌عنوان تنها شرکت ایرانی دارنده لیسانس تکنولوژی احیای مستقیم، نقشی محوری در تجاری‌سازی و گسترش این فناوری ایفا می‌کند. این شرکت با طراحی و اجرای واحدهای احیای مستقیم مبتنی بر تکنولوژی پرد، سهم مهمی در افزایش ظرفیت تولید آهن‌اسفنجی، کاهش هزینه‌های تولید از طریق دسترسی به فناوری داخلی، کاهش وابستگی به واردات دانش فنی خارجی و در نهایت تقویت زنجیره ارزش فولاد در کشور داشته است. علاوه بر این‌ها، ماهیت بومی این تکنولوژی، زمینه مناسبی را برای توسعه پایدار، ارتقای توان مهندسی داخلی و حتی حضور در پروژه‌های بین‌المللی برای صنعت فولاد ایران فراهم کرده است که اهمیت این موضوع با توجه به شرایط تحریم حاکم بر کشور و محدودیت‌های بین‌المللی دو چندان جلوه می‌کند.

پیشران توسعه زنجیره

شرکت MME به‌ عنوان یکی از بازیگران راهبردی و تعیین‌کننده در مسیر توسعه صنعت فولاد ایران، نقش پررنگی در طراحی، اجرا و راه‌اندازی پروژه‌های کلیدی زنجیره فولاد در کشور ایفا می‌کند. نگاهی به کارنامه اجرایی شرکت MME که امروز حدود سه دهه از فعالیت آن می‌گذرد، به وضوح نقش موثر این شرکت را در افزایش ظرفیت‌های تولیدی به خصوص در حوزه احیای مستقیم و تولید آهن‌اسفنجی و همچنین کاهش وابستگی به دانش فنی خارجی و تقویت زنجیره ارزش فولاد در کشور نشان می‌دهد. این شرکت با رویکرد توسعه و تثبیت جایگاه فناوری ایرانی پرد در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، راهبردهای خود را بر چهار محور اصلی متمرکز کرده است؛ نخست، گسترش به‌کارگیری فناوری پرد در پروژه‌های داخل کشور؛ دوم، افزایش ظرفیت تولید و بهینه‌سازی عملکرد واحدهای موجود از طریق بهره‌گیری از فناوری‌های مکمل؛ سوم، توسعه همکاری‌های بین‌المللی با هدف صادرات فناوری و خدمات فنی و مهندسی و در نهایت، حرکت به سمت احیای سبز مبتنی بر هیدروژن با هدف به حداقل رساندن انتشار کربن در فرایند تولید.

مزایای فناوری پرد نسبت به سایر روش‌های احیای مستقیم، آن را به گزینه‌ای متمایز در صنعت فولاد تبدیل کرده است. تکنولوژی پرد از بدو راه‌اندازی با دستیابی سریع به متالیزاسیون بیش از ۹۵ درصد، کیفیت و خلوص بالاتری را حاصل می‌کند؛ در حالی‌ که رسیدن به این سطح در سایر فناوری‌ها امری زمان‌بر است. از دیگر مزایای روش پرد، کاهش مصرف آب و انرژی است؛ به ‌گونه‌ای که میزان مصرف این نهاده‌ها حداقل ۱۰ درصد و در برخی واحدها تا ۲۰ درصد کمتر گزارش شده است. مصرف آب در این فناوری پس از چند ماه بهره‌برداری به حدود ۸۵/۰ تا ۹/۰ مترمکعب به ازای تولید هر تن محصول می‌رسد که به مراتب کمتر از این مقدار در واحدهای متداول احیای مستقیم با ۲/۱ متر مکعب به ازای تولید هر تن محصول است. در کنار این موارد، سهولت بهره‌برداری و راه‌اندازی مجدد واحدها از مهم‌ترین نقاط قوت تکنولوژی پرد است؛ به ‌طوری ‌که در صورت توقف، واحد با سرعت و سهولت بیشتری به شرایط پایدار تولید بازمی‌گردد. علاوه بر این‌ها، هزینه سرمایه‌گذاری اولیه واحدهای مبتنی بر این فناوری نیز حدود ۱۰ درصد کمتر از تکنولوژی‌های مشابه برآورد می‌شود که خود مزیت دیگری برای این روش به حساب می‌آید.

نخستین گام شرکت MME در راستای ادغام فناوری پرد در زنجیره فولاد کشور، با طراحی و اجرای واحد احیای مستقیم و حمل مواد شرکت صنعت فولاد شادگان رقم خورد که بی‌تردید نقطه عطفی در مسیر توسعه صنعتی و تکنولوژیکی ایران به حساب می‌آید. این اقدام موفق سبب شد که مسیر روشنی پیش روی شرکت MME برای توسعه هر چه بیشتر این تکنولوژی و افزایش سهم آن در زنجیره فولاد کشور ترسیم شود که اجرای طرح‌های بعدی احیای مستقیم به روش پرد در کشور شامل احیای مستقیم و حمل مواد در شرکت‌های فولاد میانه، فولاد غدیر نی‌ریز و همچنین فولاد بافت (احیا استیل بافت)، گواهی بر این موضوع محسوب می‌شوند. ظرفیت اسمی تولید و ظرفیت حمل مواد در هر یک از چهار طرح یادشده، به ترتیب برابر با ۸۰۰ هزار تن آهن‌اسفنجی در سال و نیز ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن در سال بوده است.

اگرچه این آمار و ارقام از سهم قابل توجه تکنولوژی پرد و جایگاه ویژه شرکت MME در مسیر افزایش ظرفیت‌های تولید آهن‌اسفنجی در کشور حکایت دارند، اما گستره تاثیرگذاری آن‌ها در سال‌های اخیر از این میزان نیز فراتر رفته است. شرکت MME در گام بعدی خود در جهت توسعه تکنولوژی پرد در کشور، نگاه خود را به طراحی و اجرای واحدهای مگامدول احیای مستقیم معطوف کرد و این رویکرد را با طراحی اجرای واحدهای  بیجار (در قالب شرکت صنایع فولاد کردستان و نخستین پروژه مگامدول انجام‌شده با روش پرد) و ستاره سیمین هرمز و هرمزگان عملیاتی ساخت. گفتنی است که ظرفیت تولید آهن‌اسفنجی در واحد احیای مستقیم بیجار برابر با یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن بوده و در هر یک از واحدهای احیای مستقیم فولاد هرمزگان و ستاره سیمین هرمز نیز در سطوح یک میلیون و ۷۲۰ هزار تن در سال قرار داشته است.

عبور از مرزها

با توجه به آنچه گفته شد، تکنولوژی پرد در سال‌های اخیر نقش انکارناپذیری در خودکفایی و توسعه زنجیره ارزش فولاد در کشور داشته است. با این حال، جایگاه آن تنها به توسعه صنعتی در چارچوب زنجیره فولاد کشور محدود نمی‌شود. شرکت MME پس از کسب موفقیت‌ها و دستاوردهای چشمگیر در حوزه طراحی و اجرای واحدهای احیای مستقیم با روش پرد در کشور، گستره نقش‌آفرینی خود را به بیرون از مرزهای ایران نیز توسعه داده است که اجرای پروژه‌های احیای مستقیم در چین و قزاقستان از آن جمله‌اند. در این میان، اجرای طرح احیای مستقیم چین (CSTM) را با ظرفیت تولید ۳۰۰ هزار تن بریکت گرم (HBI) در سال می‌توان به ‌عنوان گام مهمی در روند صادرات فناوری در ایران ارزیابی کرد. در واقع به واسطه این پروژه، برای نخستین ‌بار یک تکنولوژی ایرانی در حوزه فولاد به‌ صورت رسمی در یکی از بزرگ‌ترین بازارهای صنعتی دنیا به مرحله اجرا رسید که از آن به ‌عنوان نخستین صادرات تکنولوژی کشور در صنعت فولاد یاد می‌شود. انجام این پروژه در کشور چین به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد در جهان، نشان‌دهنده بلوغ دانش فنی داخلی و رقابت‌پذیری فناوری بومی ایران در سطح بین‌المللی است؛ به ‌ویژه در حوزه احیای مستقیم و تولید آهن‌اسفنجی که یکی از راهبردی‌ترین حلقه‌های زنجیره فولاد به شمار می‌آید.

در ادامه این مسیر، شرکت MME با اجرای یک پروژه احیای مستقیم در کشور قزاقستان، گام بلند دیگری در مسیر توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی و انتقال فناوری بومی پرد به سایر کشورهای جهان برداشت. این پروژه با ظرفیت تولید ۸۰۰ هزار تن آهن‌اسفنجی سرد (CDRI) در سال، جایگاه ویژه‌ای در کارنامه بین‌المللی این شرکت دارد و به‌ عنوان دومین تجربه اجرای فناوری ایرانی احیای مستقیم در خارج از کشور شناخته می‌شود. باید توجه داشت که اهمیت این پروژه‌ها صرفا به اعداد و ارقام مرتبط با ظرفیت‌های تولیدی محدود نمی‌شود، بلکه در اعتمادسازی برای فناوری ایرانی، ارتقای برند مهندسی کشور و گشودن مسیرهای جدید برای حضور موثر در بازارهای منطقه‌ای و جهانی نمود پیدا می‌کند. اجرای موفق طرح‌های احیای مستقیم به روش پرد در سایر کشورهای جهان به وضوح نشان می‌دهد که این فناوری بومی، علاوه بر پاسخگویی موثر به نیازهای داخلی، از توان رقابت بالا و تطبیق‌پذیری با استانداردها و الزامات بین‌المللی نیز برخوردار است؛ موضوعی که می‌تواند زمینه نقش‌آفرینی پررنگ‌تر ایران را در زنجیره جهانی فولاد فراهم کند. در مجموع، اقدامات فرامرزی شرکت MME را می‌توان فراتر از اجرای چند پروژه صنعتی ارزیابی کرد؛ این مسیر نشان‌دهنده گذار صنعت فولاد ایران از مرحله خودکفایی فناورانه به مرحله اثرگذاری در زنجیره جهانی ارزش است. تجربه اجرای پروژه‌های احیای مستقیم در خارج از کشور، علاوه بر توسعه بازارهای جدید، به تثبیت اعتبار مهندسی ایرانی و تقویت جایگاه فناوری بومی در عرصه بین‌المللی انجامیده است. استمرار این رویکرد می‌تواند چشم‌انداز تازه‌ای برای صادرات دانش فنی، گسترش همکاری‌های صنعتی و حضور فعال‌تر ایران در آینده صنعت فولاد جهان ترسیم کند؛ مسیری که از توسعه داخلی آغاز شده و اکنون افق‌های جهانی را هدف قرار داده است.