به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزاتآنلاین» و به نقل از روابط عمومی شرکت مشاوره اقتصادی آرمان آتورپات، کبالت «Cobalt» عنصری فلزی به شمار میآید که به دلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی و حرارت، نقش مهمی در صنایع مختلف ایفا میکند. این فلز به طور طبیعی در سنگهای معدنی یافت میشود و اغلب به صورت محصول جانبی در فرایند استخراج نیکل و مس به دست میآید.
طی سالهای اخیر، کاربرد فلز کبالت به شکل چشمگیری گسترش یافته است. این فلز به عنوان یکی از عناصر کلیدی در تولید باتریهای لیتیومیون در خودروهای برقی و سیستمهای ذخیرهسازی انرژی، صنایع دیجیتال ازجمله گوشیهای هوشمند و تجهیزات الکترونیکی، آلیاژهای مقاوم در برابر حرارت، کاتالیزورها، مواد مغناطیسی و سرامیکها به کار گرفته میشود. اهمیت کبالت در صنعت خودروهای برقی و فناوریهای نوین ذخیره انرژی، بازار آن را تحت تاثیر قرار داده است و نوسانات عرضه آن میتواند تاثیر مستقیمی بر زنجیرههای تامین و صنایع مرتبط با فناوری و انرژی داشته باشد.
نمودار یک نشان میدهد که در سال ۲۰۲۰ به عنوان نقطه آغاز دوره مورد بررسی، تولید معدنی کبالت در جهان در پایینترین سطح خود و در حدود ۱۴۲ هزار تن بوده که بیش از ۶۹ درصد آن به جمهوری دموکراتیک کنگو متمرکز بوده است. این افت تولید، تحت تاثیر عدم قطعیتهای اقتصاد جهانی و اختلالات زنجیره تامین مرتبط با همهگیری کرونا رخ داده است.
در همین سال، تولید معدنی دیگر کشورهای تامینکننده کبالت ازجمله روسیه، استرالیا و آمریکا نیز در مقایسه با سالهای بعد محدودتر بود. کاهش تولید معدنی در سال ۲۰۲۰، تاثیر مستقیم بر نرخ بهرهبرداری از ذخایر جهانی کبالت گذاشته است؛ به طوری که این نرخ کمترین مقدار طی پنج سال مورد بررسی را به خود اختصاص داده و در حدود ۱٫۲ درصد بوده است.
در سال ۲۰۲۱، تولید معدنی جهانی کبالت با رشد قابل توجه ۱۳ درصدی به ۱۶۵ هزار تن رسید. جمهوری دموکراتیک کنگو به عنوان بازیگر محوری در تامین کنسانتره کبالت، تولید معدنی خود را با افزایش ۱۷ درصدی به حدود ۱۱۹ هزار تن افزایش داد؛ این در حالی بود که نرخ بهرهبرداری از ذخایر جهانی در این سال به ۱٫۵ درصد رشد پیدا کرد. رشد در بازار کبالت در این سال، عمدتا ناشی از بازگشت اقتصاد جهانی به ریل و ازسرگیری پروژههای معدنی به ظرفیت عملیاتی پس از شوکهای سال ۲۰۲۰ بود.
در سال ۲۰۲۲، تولید جهانی کبالت به ۱۹۰ هزار تن رسید و همزمان نرخ بهرهبرداری از ذخایر جهانی، جهش قابلتوجهی تا سطح ۲٫۳ درصدی را تجربه کرد. یکی از تحولات کلیدی این سال، رشد تولید معدنی کشور اندونزی به ۱۰ هزار تن و کسب جایگاه دومین تامینکننده کبالت جهان بود.
در این سال، ممنوعیت صادرات سنگ نیکل در اندونزی، موجب سوق تولیدکنندگان داخلی به سمت ایجاد محصولات باارزش افزوده بالاتر و توسعه صنایع پاییندستی شد. احداث واحدهای لیچینگ اسیدی تحت فشار بالا (HPAL)، امکان بهرهبرداری اقتصادی از سنگهای لیمونیتی و تولید کبالت به عنوان محصول جانبی فلز نیکل را فراهم ساخت؛ در حالی که در روشهای سنتی تولید نیکل، کبالت سنگهای لیمونیتی استخراج نمیشد.
سرمایهگذاری گسترده شرکتهای چینی در انتقال فناوری و تجهیزات به کشور اندونزی، موجب افزایش تعداد پروژههای (HPAL) از حدود ۱۰ پروژه در اوایل سال ۲۰۲۱ به نزدیک ۷۰ پروژه تا اوایل سال ۲۰۲۵ شد و اندونزی را به یک بازیگر نوظهور و استراتژیک در بازار جهانی کبالت تبدیل کرد.
این روند افزایشی چشمگیر در تولید معدنی کبالت، تا انتهای بازه زمانی مورد بررسی با نرخ رشد سالانه ۱۹.۳ درصدی، به طور مداوم ادامه یافت و به حدود ۲۹۰ هزار تن رسید. در همین حال، نرخ بهرهبرداری از ذخایر جهانی کبالت نیز با وجود اکتشافات جدید و رشد حجم ذخایر جهانی به ۱۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴، به رشد خود ادامه داد و در نهایت در سال ۲۰۲۴، به ۴٫۰۸ درصد به عنوان بالاترین نرخ بهرهبرداری افزایش یافت.
تقاضای جهانی کبالت عمدتا تحت تاثیر کاربرد آن در باتریهای لیتیومیون، بهویژه در خودروهای برقی و صنایع دیجیتال نظیر گوشیهای هوشمند و مواد مغناطیسی قرار دارد. در مقابل، سهم صنایع سنتی مانند فلزات سخت و سوپر آلیاژها، کاتالیستها و رنگهای سرامیکی در سبد مصرف کبالت به تدریج کاهش یافته است. این روند، حاکی از جابهجایی تمرکز بازار کبالت از مصرف سنتی به کاربردهای فناورانه و مرتبط با انرژیهای نوین بوده و نقش محوری در تحریک افزایش تولید معدنی و بالا بردن نرخ بهرهبرداری از ذخایر جهانی کبالت ایفا کرده است.
لازم به ذکر است که در سال ۲۰۲۴، چین ۶۰ درصد از فروش جهانی بازار خودروهای برقی (EV) را در اختیار داشت. همزمان با رشد صنعت خودروهای برقی و صنایع الکترونیک در این کشور، شرکتهای چینی به اهمیت راهبردی کبالت به عنوان یکی از مواد کلیدی در تولید باتریهای لیتیومیون پی بردند.
با این حال، محدودیت ذخایر داخلی کبالت در چین و ناتوانی در پاسخگویی به تقاضای فزاینده داخلی، این کشور را با یک چالش ساختاری مواجه کرده؛ چالشی که به یکی از عوامل اصلی سرمایهگذاری شرکتهای چینی در پروژهها و معادن کبالت در سایر کشورها تبدیل شده است.
همزمان با بحران بدهی در اروپا، شرکتهای چینی روند ادغام و تملیک داراییهای معدنی در جمهوری دموکراتیک کنگو را از شرکتهای غربی با شتاب بیشتری دنبال کردند؛ به گونهای که شرکت « «Zijin Mining در سال ۲۰۱۴ شرکت «COMMUS» را از «Huayou Cobalt» خریداری و شرکت «CMOC» نیز در سال ۲۰۱۶ حدود ۵۶ درصد از سهام (TFM) را از شرکت «Freeport-McMoRan» تصاحب کرد.
در حال حاضر چین نقشی بیرقیب و راهبردی در بازار جهانی تصفیه کبالت دارد؛ همانگونه که در نمودار ۳ مشهود است، این کشور با در اختیار داشتن سهم ۷۸٫۶ درصدی از ظرفیت تصفیه کبالت جهانی، نهتنها بخش عمده کبالت معدنی وارداتی را به محصولات باارزش افزوده بالا تبدیل میکند بلکه عملا کنترل زنجیره تامین جهانی کبالت را در دست دارد.
این موقعیت نتیجه ترکیبی از سرمایهگذاری مستقیم چین در معادن خارجی، انتقال فناوری، توسعه صنایع پاییندستی و سیاستهای حمایتی دولت برای تضمین تامین مواد خام و امنیت زنجیره تامین است؛ حتی کشورهایی مانند فنلاند و کانادا که در رتبههای بعدی قرار دارند، سهمی کمتر از ۱۰ درصد در اختیار دارند.
این امر نشان میدهد که چین کنترل کامل در تصفیه و فرآوری کبالت جهانی را در اختیار گرفته و جایگاه راهبردی خود را در صنایع باتری، خودروهای برقی و سایر کاربردهای فناوری پیشرفته تثبیت کرده است.
انتهی پیام//
