افزایش خرید محموله‌های قراضه مس از سوی چین از بازار جهانی، تغییر سیاست‌گذاری‌های بخش معدن در کشورهای غربی و تحولات به وجود آمده در زنجیره‌های تامین، تولیدکنندگان مس و سیاست‌گذاران‌ اروپایی مرتبط با این صنعت در قاره سبز را در شرایطی دشوار قرار داده است.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از پایگاه خبری «Grand Pinnacle Tribune»، داده‌های منتشر شده در سامانه اطلاعات مواد اولیه کمیسیون اروپا نشان می‌دهد، تنها در هفت ماهه سال ۲۰۲۵، بیش از ۲۰۴ هزار تن قراضه مس از اتحادیه اروپا به چین وارد شده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۴، حدود ۳٫۵ درصد افزایش را تجربه کرده و نزدیک به نیمی از کل صادرات قراضه مس اروپا را به خود اختصاص داده است. این جریان پرشتاب صادرات قراضه فلز سرخ، واحدهای ذوب اروپا به‌ ویژه در آلمان را با کمبود شدید مواد اولیه مواجه کرده است.

کاترینا رایش، وزیر اقتصاد آلمان در گفت‌وگو با خبرگزاری بلومبرگ در ماه سپتامبر ۲۰۲۵، بیان کرد: واحدهای بزرگ ذوب مس در آلمان عملا دیگر به مواد اولیه دسترسی ندارند. موسسه «German Copper Institute» نیز در گزارش‌های اخیر خود از اختلالات گسترده در زنجیره تامین مس خبر داده که صنایع کلیدی آلمان از جمله خودروسازی و صنعت برق داخلی را تحت تاثیر قرار داده است. در شرایطی که قیمت جهانی مس طی سال ۲۰۲۴ در بورس فلزات لندن بین ۹ هزار تا ۱۰ هزار دلار به‌ ازای هر تن در نوسان بوده، اهمیت این بحران برای تولیدکنندگان اروپایی دوچندان بوده است.

اهمیت قراضه مس در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر و اقتصاد چرخشی

به دلیل نقش منحصر‌به‌فرد مس در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر و اقتصاد چرخشی، دسترسی به قراضه فلز سرخ از اهمیت بالایی برخوردار شده است. یک موضوع بسیار جالب در خصوص قراضه فلز مس اینکه امکان بازیافت کامل آن به صورت کامل وجود دارد. براساس داده‌های انجمن توسعه مس، این فلز ویژگی‌های منحصربه‌‎فرد خود را به‌ طور نامحدود حفظ می‌کند؛ موضوعی که فلز سرخ را به سنگ‌بنای صنایع پایدار بدل کرده است.

موضوع مهم دیگر در همین رابطه اینکه فرآوری قراضه مس نسبت به استخراج آن از معدن، حدود ۸۵ درصد به مصرف انرژی کمتری نیاز دارد که این مسئله کاهش چشمگیر انتشار آلاینده‌ها و صرفه اقتصادی قابل‌ توجهی را به همراه داشته است؛ مزیتی که با سخت‌گیرانه‌تر شدن اجرای مقررات زیست‌محیطی در اروپا و سایر مناطق جهان اهمیت بیشتری یافته است.

از سوی دیگر، تقاضای جهانی مس رو به افزایش است و براساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، تا سال ۲۰۳۰ این حجم از تقاضا به سالانه بیش از ۳۰٫۱ میلیون تن خواهد رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۳، حدود ۲۵٫۲ میلیون تن گزارش شد. این رشد را می‌توان به افزایش تعداد پروژه‌های راه‌اندازی شده در فرایند الکتریکی‌سازی و بخش انرژی‌های تجدیدپذیر نسبت داد.

استخراج فلز سرخ از معادن به روش‌های سنتی با دشواری‌ها و هزینه‌های بیشتری نسبت به گذشته همراه شده است. در همین راستا، شرکت «Codelco» به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده مس جهان اخیرا اعلام کرد که به دنبال کاهش عیار ذخایر فلز سرخ در معادن تحت مدیریت خود و نیاز به افزایش عمق معادن در حال استخراج برای رسیدن به سنگ‌های معدنی با رشد در هزینه‌کرد‌ها مواجه شده است. در چنین شرایطی، مس بازیافتی نه‌ تنها به دلیل مزایای زیست‌محیطی بلکه به‌ واسطه صرفه اقتصادی نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

چین و بحران زنجیره تامین مس

ظرفیت واحدهای ذوب مس چین طی سال‌های اخیر به‌ سرعت گسترش یافته و تقاضای فزاینده‌ای برای مواد اولیه ایجاد کرده است. با توجه به اینکه تولید داخلی قراضه مس چین حدود ۲٫۳ میلیون تن در سال بوده، بنابراین این میزان پاسخ‌گوی تامین نیاز به مواد اولیه مورد نیاز واحدهای ذوب و فرآوری فلز سرخ در این کشور نیست؛ به همین دلیل برای تامین قراضه مسی دولت چین به بازارهای بین‌المللی روی آورده است.

در همین رابطه، خریداران چینی با پیشنهاد قیمت‌های بالاتر از رقبای اروپایی، حجم قابل‌ توجهی از محموله‌های قراضه مسی را خریداری کرده و این امر به بحران تامین مواد اولیه برای صنایع تولیدکننده و وابسته به فلز سرخ در قاره اروپا دامن زده است. از سوی دیگر، افزایش تنش‌های تجاری آمریکا و چین و اعمال تعرفه‌ها بر واردات مس از سوی دولت ترامپ سبب شده است بخشی از محموله‌های قراضه مس آمریکا از کشورهایی مانند کانادا، مکزیک و ویتنام به چین منتقل شود.

این تغییر مسیر صادرات قراضه‌های مسی، قاره اروپا را به مقصدی جذاب‌تر برای خریداران چینی بدل کرده و فشار بر منابع قراضه فلز سرخ در قاره سبز را تشدید کرده است. همچنین، کاهش محسوس صادرات مستقیم آمریکا به چین اکنون تهدیدی برای امنیت منابع اروپا به شمار می‌آید و نگرانی‌ها درباره بروز یک بحران گسترده‌تر در حوزه تامین مواد معدنی حیاتی به ویژه مس را افزایش داده است.

واکنش سیاست‌گذاران اروپایی به بحران در تامین مس در قاره سبز

آن‌طور که به نظر می‌رسد، سیاست‌گذاران اروپایی با بررسی شرایط به وجود آمده در صنعت مس قاره سبز به دنبال انجام اقداماتی برای رفع چالش به وجود آمده هستند. در همین رابطه، اتحادیه اروپا سامانه‌ای برای نظارت فعالیت‌های گمرکی مبتنی بر محموله‌های قراضه فلزات راه‌اندازی کرده است که حدود ۲۰۰ دسته مواد اولیه فلزی از جمله مس را تحت پوشش قرار می‌دهد. همچنین، انتظار می‌رود اجرای طرح راهبردی «The Steel and Metal Action Plan» که در سال ۲۰۲۵ تصویب شد، زمینه را برای مداخله در بازار قراضه قاره سبز فراهم کند. به علاوه، درخواست‌ها برای ممنوعیت صادرات قراضه مس به برخی کشورهای غیرعضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) تا سال ۲۰۲۷ افزایش یافته و محدودیت‌هایی مشابه که پیش‌تر در طرح «EU Waste Shipment Regulation» وضع شده بود، اعمال شده‌اند.

سایر فعالان صنعتی در قاره سبز نیز خواستار اعمال محدودیت‌های فوری در صادرات قراضه مس از مبدا این قاره بوده تا امکان تامین مس برای تولیدکنندگان اروپایی تضمین شود. در همین رابطه، تدوین سیاست‌گذاری‌هایی مانند فهرست مواد اولیه حیاتی اتحادیه اروپا که در آن بر حفظ قراضه در اروپا تاکیده شده است، می‌تواند شرایط حقوقی لازم به منظور اعمال کنترل بر صادرات قراضه‌های موجود در این فهرست که در حال حاضر حدود ۳۴ ماده معدنی از جمله مس در فهرست آن قرار داده شده را فراهم کند. علاوه‌براین، افزایش نظارت بر جریان‌های تجاری و مقابله با نوسانات نامعقول در بازار نیز در دستور کار قرار گرفته است تا بحران در تامین قراضه مس با استفاده از داده‌های دقیق ارزیابی شده مدیریت شود.

اهمیت راهبردی و محیط‌ زیستی دسترسی به قراضه مس در قاره اروپا

بحران قراضه مس تنها یک مشکل اقتصادی نبوده و حتی یک چالش در صنایع تولیدی در قاره سبز نیست بلکه به استقلال اروپا از لحاظ استراتژیک نیز مربوط می‌شود. این موضوع در حالی مطرح شده که دسترسی به فلز مس برای گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر در قاره سبز حیاتی است. علاوه‌براین، اجرای طرح «REPowerEU» تنها تا سال ۲۰۳۰ به افزایش ۳۵ درصدی تقاضای مس برای راه‌اندازی زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر منجر خواهد شد.

در صورتی که اروپا بتواند حجم بسیاری بالایی از قراضه‌های مسی را برای مصرف داخلی در این قاره فرآوری کند، نه تنها انتشار آلاینده‌ها در این قاره کاهش خواهد یافت بلکه صنایع تولیدی در قاره سبز نیز جایگاهی بهتر پیدا خواهد کرد و وابستگی آن‌ها به واردات کاهش پیدا می‌کند؛ البته اجرای چنین سناریویی پرسش‌هایی را درباره توازن بین آزادی معاملات تجاری و حفظ امنیت منابع تامین مواد اولیه به ویژه قراضه‌ها و آینده اکوسیستم صنعتی اروپا ایجاد خواهد کرد.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که صادرات قراضه مس از اروپا به چین برای فرآوری، میزان انتشار آلاینده‌ها در حمل‌ونقل دریایی را افزایش می‌دهد. در همین رابطه و براساس داده‌های به دست آمده، هر تن محموله قراضه جابه‌جا شده از طریق دریا، موجب انتشار ۰٫۵ تا ۰٫۸ تن دی‌اکسید کربن می‌شود. ناگفته نماند در حال حاضر واحدهای ذوب مس در اروپا تحت استانداردهای زیست‌محیطی سخت‌گیرانه فعالیت می‌کنند و همین مسئله خود به تنهایی یک مزیت قانونی برای فرآوری داخلی قراضه‌ها ایجاد می‌کند. همچنین، در اصول تعیین شده برای اقتصاد چرخشی نیز بر حفظ قراضه در اروپا و ایجاد سیستم‌های حلقه بسته به شدت تاکیده شده است تا اثرات محیط‌ زیستی کاهش یافته و بهره‌وری منابع نیز روندی افزایشی را ثبت کند.

واکنش کشورهای جهان به محدودیت صادرات قراضه مسی

به نظر می‌رسد محدودیت‌های وضع شده از سوی اتحادیه اروپا بر کاهش حجم صادرات قراضه به ویژه قراضه مسی، احتمالا واکنش‌هایی را از سوی چین به همراه خواهد داشت. با این تفاسیر، چین می‌تواند قراضه مسی مورد نیاز خود را از کشورهای در حال توسعه با محدودیت قانونی کمتر در صادرات قرضه تامین کند و به موازات آن، حجم سرمایه‌گذاری‌های خود در معادن مس اولیه در مقیاس جهانی را افزایش دهد.

براساس داده‌های کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای آمریکای لاتین و کارائیب (CEPAL)، پروژه‌های معدنی چین در آمریکای لاتین از سال ۲۰۲۰ تاکنون حدود ۴۰ درصد رشد را به ثبت رسانده‌اند. اقدامات تلافی‌جویانه تجاری و استفاده از این بحران از سوی چین به‌ عنوان ابزار چانه‌زنی در مذاکرات تجاری با اتحادیه اروپا نیز از دیگر سناریوهای محتمل خواهد بود.

چشم‌انداز صنعت مواد معدنی حیاتی در مقیاس جهانی تحولات گسترده‌ای را تجربه کرده است. در همین راستا و در روز دوم سپتامبر ۲۰۲۵، وزارت کشور و سازمان زمین‌شناسی آمریکا، مس، پتاس و سیلیسیم را به فهرست مواد معدنی حیاتی این کشور اضافه کردند. این اقدام می‌تواند مسیر تامین مالی و مجوز پروژه‌های معدنی در آمریکا را تسهیل کند و رقابت جهانی بر سر منابع معدنی به ویژه مس را افزایش دهد. شرکت‌هایی مانند «TechMet» و «Critical Metals Corp» نیز با هدف تنوع‌بخشی به زنجیره تامین و کاهش وابستگی به چین وارد عمل شده و روند عملیاتی کردن پروژه‌های ۱۰ ساله به منظور عناصر نادر خاکی و سایر مواد معدنی حیاتی در آمریکا را آغاز کرده‌اند.

به نظر می‌رسد کشورهای تولیدکننده بزرگ مواد معدنی نیز در حال حاضر با وضعیت سیاسی حساسی روبه‌رو هستند. در همین رابطه، دولت شیلی در تلاش است تا قبل از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری بعدی در این کشور قرارداد مشارکت در پروژه‌های لیتیوم بین شرکت‌های «Codelco» و «SQM» را نهایی کند؛ این در حالی است که برخی نامزدهای ریاست‌ جمهوری شیلی تهدید به بازنگری یا لغو چنین قراردادهایی کرده‌اند. در بولیوی نیز نامزد محافظه‌کار ریاست‌ جمهوری قصد دارد قراردادهای چند میلیارد دلاری استخراج لیتیوم با شرکت‌های روسی و چینی را لغو کند و ممکن است به امضای قرارداد با شرکای غربی متمایل شود.

این اقدامات ممکن است ناپایداری سیاسی در کشورها را به زنجیره‌های تامین جهانی تزریق کرده و میلیاردها دلار پروژه را در معرض ریسک و یا حتی توقف قرار دهد. بحران قراضه مس در اروپا، نمونه‌ای کوچک از چنین تحولاتی در مقایس بزرگ از لحاظ سیاسی و اقتصادی محسوب می‌شود. واکنش سیاست‌مداران در قاره سبز به این بحران با هدف ایجاد تعادل بین نیاز صنایع داخلی و اجرای اهداف محیط‌ زیستی و تعهدات بین‌المللی، نه تنها آینده صنعت مس بلکه رویکرد گسترده‌تر اروپا به مواد معدنی حیاتی و حکمرانی و دسترسی به منابع تامین مواد اولیه را شکل خواهد داد.

در انتها باید گفت نتیجه انجام چنین اقداماتی تعیین‌کننده خواهد بود و اینکه آیا اروپا می‌تواند مواد اولیه حیاتی به ویژه مس مورد نیاز برای گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را تامین کند یا در رقابت جهانی برای دسترسی به منابع حیاتی ضعیف عمل خواهد کرد، طی روزها و ماه‌های آینده مشخص خواهد شد.

انتهای پیام//