کشور چین به‌ ویژه در زمینه توسعه ظرفیت راه‌های ارتباطی قزاقستان، یکی از شرکای کلیدی این کشور به‌ شمار می‌رود. قزاقستان به‌ عنوان یک گذرگاه راهبردی، نقشی حیاتی در جابه‌جایی کالاها از چین به اوراسیا، آسیای مرکزی و اتحادیه اروپا ایفا می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از روزنامه «The Times of Central Asia»، در حال حاضر بیش از ۸۰ درصد از محموله‌های باری که از طریق خطوط ریلی میان چین و اروپا جابه‌جا می‌شوند، از کشور قزاقستان عبور می‌کند. سال ۲۰۲۵ به عنوان سی‌ و پنجمین سالگرد راه‌اندازی خطوط ریلی میان قزاقستان و چین در نظر گرفته می‌شود. این مسیر ارتباطی که گذرگاه «Dostyk-Alashankou» نام دارد، نخستین مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی از زمان استقلال قزاقستان از شوروی سابق به شمار می‌رود. مسیر ارتباطی مذکور برای سال‌ها، تنها خط ارتباطی ریلی میان قزاقستان و چین بود؛ تا آنکه در سال ۲۰۱۲، دومین گذرگاه مرزی بین‌المللی با نام «Altynkol–Khorgos» نیز به مرحله بهره‌برداری رسید و به واسطه آن وسعت راه‌های ارتباطی قزاقستان به‌ طور قابل‌ توجهی افزایش یافت.

آخرین آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد حجم بار ترافیکی عبوری از طریق این دو گذرگاه همچنان رشد پایدار و قابل‌ توجه خود را حفظ کرده است. در همین راستا و در سال ۲۰۲۴، حجم بار ریلی جابه‌جا شده میان قزاقستان و چین از ۳۲ میلیون تن فراتر رفت که رکوردی تاریخی محسوب می‌شود. همچنین، تنها در چهار ماهه نخست سال ۲۰۲۵، حجم محموله بار ریلی میان این دو کشور از طریق دو گذرگاه مذکور به ۱۱.۴ میلیون تن رسید که حاکی از افزایش ۱۳.۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۴ است. براساس اعلام شرکت ملی راه‌آهن قزاقستان، پیش‌بینی شده است که حجم جابه‌جایی محموله‌های بار ریلی بین دو کشور مذکور در پایان سال جاری میلادی به بیش از ۳۳ میلیون تن برسد.

دولت قزاقستان در نظر دارد به منظور افزایش بیشتر ظرفیت راه‌های ارتباطی در این کشور، دومین مسیر ریلی با نام پروژه «Dostyk–Moyynty» و همچنین ایجاد گذرگاه جدید در اطراف ایستگاه راه‌آهن شهر آلماتی را راه‌اندازی کند. گزارش‌های ارائه شده حاکی از آن است که هر دو پروژه در حال راه‌اندازی، تا پایان سال جاری میلادی به مرحله بهره‌برداری خواهند رسید.

ساخت این دو پروژه علاوه بر افزایش ظرفیت راه‌های ارتباطی، منجر به کاهش چشمگیر زمان تحویل کالاها بین آسیا و اروپا از طریق قزاقستان خواهد شد. علاوه‌براین، پروژه خط ریلی «Bakhty–Ayagoz» در دست راه‌اندازی است که در کنار بهره‌برداری از سومین گذرگاه مرزی «Bakhty–Chuguchak»، ظرفیت حمل‌ونقل ریلی در این کشور با چین را حدود ۲۵ میلیون تن دیگر افزایش خواهد داد.

زیرساخت‌های دریایی قزاقستان در دریای کاسپین در مسیر توسعه

زیرساخت‌های دریایی قزاقستان در سواحل دریای کاسپین به‌ ویژه در سال‌های اخیر، به یکی از محورهای اصلی توسعه و جذب سرمایه‌گذاری خارجی تبدیل شده‌ است. یکی از طرح‌های کلیدی در این حوزه، ایجاد یک مرکز کانتینری در بندر آکتائو است که با مشارکت چین، به‌ عنوان یک سرمایه‌گذاری مشترک در حال اجراست.

آخرین آمارهای منتشر شده در همین راست نشان می‌دهد که عملیات ساخت‌وساز و نصب تجهیزات در این پروژه با سرعت در حال انجام است. براساس برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، این مرکز کانتینری در بندر آکتائو تا پایان سال ۲۰۲۵ به مجموعه‌ای تخصصی برای بارگیری محموله، پایانه کانتینری و تجهیزات پیشرفته حمل‌و‌نقل کالا مجهز خواهد شد.

پس از تکمیل پروژه مذکور، ظرفیت کانتینری بندر آکتائو از ۱۴۰ هزار «TEU» به ۲۴۰ هزار «TEU» افزایش خواهد یافت؛ ظرفیتی که به‌ طور قابل‌ توجهی توانمندی‌های لجستیکی دریایی قزاقستان را ارتقا خواهد داد.

حمل‌ونقل جاده‌ای؛ مکمل کلیدی برای گسترش حمل‌و‌نقل ترانزیتی

علاوه بر مسیرهای ریلی و دریایی، حمل‌ونقل جاده‌ای نیز به‌ عنوان یکی از ارکان مهم همکاری‌های حمل‌و‌نقل ارتباطی میان قزاقستان و چین شناخته می‌شود. براساس آمار وزارت حمل‌ونقل قزاقستان، تجارت حدود ۲.۸ میلیون تن کالا در سال ۲۰۲۴ از طریق جاده‌های این کشور صورت پذیرفت که نسبت به سال ۲۰۲۳، حدود ۴۱ درصد رشد را به ثبت رساند. همچنین، حجم جابه‌جایی محموله‌ بارهای ترانزیتی از این مسیر در سال ۲۰۲۴، به ۳.۶ میلیون تن رسید که نشان‌دهنده افزایش ۶۸ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ است. تنها در سه‌ ماهه نخست سال ۲۰۲۵، حجم حمل‌ونقل جاده‌ای در قزاقستان با ثبت رشد چشمگیر ۸۳ درصدی، به ۸۲۲ هزار تن رسیده است.

یکی از عوامل اصلی رشد چشمگیر حمل‌ونقل جاده‌ای میان قزاقستان و چین، توسعه مستمر و بهره‌برداری از بزرگراه غرب اروپا – غرب چین به شمار می‌رود. این مسیر ارتباطی راهبردی، ستون فقرات ارتباطات زمینی منطقه مذکور محسوب شده و نقشی کلیدی در تسهیل تبادلات تجاری و ترانزیتی در آن ایفا می‌کند. در همین راستا، قزاقستان در حال بررسی امکان راه‌اندازی دو گذرگاه مرزی جدید به‌ منظور تقویت راه‌های ارتباطی میان مناطق شرق قزاقستان و شهر آلماتی با استان‌های هم‌مرز این کشور با چین است. انتظار می‌رود با راه‌اندازی این گذرگاه‌ها، حجم تردد کالا و مسافر به‌ طور قابل‌ توجهی در مناطق شرقی قزاقستان افزایش یافته و به واسطه آن، بخش گردشگری بین‌المللی در هر دو کشور رشدی قابل‌ ملاحظه را به ثبت برساند.

گسترش همکاری‌های دو‌جانبه در راستای توسعه حمل‌ونقل هوایی

پس از انجام مذاکرات دوجانبه میان قزاقستان و چین، یک چارچوب حقوقی در قالب یک تفاهم‌نامه همکاری به منظور برقراری پروازهای منظم میان دو کشور تدوین شد. در حال حاضر، پروازها میان قزاقستان و چین تحت عنوان تردد هوایی بدون محدودیت انجام می‌گیرد و براساس این تفاهم‌نامه، امکان بهره‌برداری از مسیرهای هوایی بیشتر میان هر دو کشور فراهم شده است.

در حال حاضر، به‌ طور هفتگی ۵۶ پرواز مسافربری از طریق ۱۰ مسیر هوایی میان دو کشور در حال انجام است. براساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، این تعداد پرواز تا پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۲۴ پرواز در هفته افزایش خواهد یافت. علاوه‌براین، مجوز اجرای حداکثر ۴۲ پرواز هفتگی نیز مبتنی بر بند پنجم آزادی‌های هوایی حقوق هوانوردی بازرگانی در چارچوب تفاهم‌نامه از سوی مقامات قزاقستان صادر شده است. براساس بند پنجم آزادی‌های هوایی حقوق هوانوردی بازرگانی، شرکت‌های هواپیمایی امکان خواهند یافت تا در مسیرهای هوایی میان دو کشور ثالث نیز مشروط بر آنکه مبدا یا مقصد پرواز به کشور اصلی آن شرکت هواپیمایی تعلق داشته باشد، به جابه‌جایی مسافر یا محموله بار اقدام کنند.

براساس اعلام وزارت حمل‌ونقل قزاقستان، در حال حاضر دو کریدور هوایی بین قزاقستان و چین برای پروازهای بین‌المللی از اروپا به چین، کره‌جنوبی و سایر کشورهای جنوب‌شرقی آسیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. این کریدورها روزانه میزبان حداکثر ۲۱۵ پرواز هستند که فشار قابل‌ توجهی بر سامانه‌های مدیریت ترافیک هوایی قزاقستان وارد می‌کند. از همین‌ رو، قزاقستان در حال بررسی امکان گشایش یک کریدور هوایی بین‌المللی سوم در این کشور است.

براساس ارزیابی کارشناسان صنعت هوانوردی، این اقدام نه‌ تنها باعث توزیع متوازن‌تر ترافیک هوایی در قزاقستان خواهد شد بلکه کیفیت خدمات ناوبری و مسیریابی را ارتقا، مدت زمان پروازها را کاهش و میزان انتشار گاز دی‌اکسید کربن در این کشور را کاهش خواهد داد. همچنین، ایجاد این مسیر هوایی جدید بر ارزش حریم هوایی چین و قزاقستان خواهد افزود.

مسیر بین‌المللی حمل‌ونقل ماورای خزر؛ کریدوری راهبردی در مرحله توسعه

کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل ماورای خزر از منظر راهبردی، اهمیتی فزاینده برای قزاقستان و منطقه دارد. در سال ۲۰۲۴، حجم جابه‌جایی بار از طریق این مسیر به ۴.۵ میلیون تن رسید که نسبت به سال ۲۰۲۳، افزایش ۶۲ درصدی را نشان می‌دهد. در بازه زمانی ماه‌های ژانویه تا مارس ۲۰۲۵، حجم محموله بار عبوری از این مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی به ۱.۱ میلیون تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۳، حدود ۶.۳ درصد رشد داشته است. بر همین اساس دولت قزاقستان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰، حجم محموله بار عبوری از این مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی را به ۱۰ میلیون تن در سال افزایش دهد. ناگفته نماند که چین نیز نقش فعال‌تری در توسعه این مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی بر عهده خواهد گرفت.

به‌ منظور تقویت بیشتر پیوندهای منطقه‌ای و تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی، قزاقستان به دنبال توسعه یک کریدور حمل‌ونقل میان قزاقستان، چین و مغولستان است. توسعه این مسیر حمل‌ونقل می‌تواند فرصت‌های جدیدی را برای افزایش حجم صادرات قزاقستان به بازار مغولستان فراهم کند. طبق گزارش‌های ارائه شده، وزارت حمل‌ونقل قزاقستان پیشنهاد بررسی ساخت مشترک این مسیر بین‌المللی حمل‌ونقل را به طرف چینی ارائه داده است. این پیشنهاد شامل بهبود زیرساخت‌ها، تسهیل رویه‌های اداری و ایجاد شرایط مطلوب تعرفه‌های واردات می‌شود.

ایجاد مراکز لجستیکی راهبردی در قزاقستان؛ پاسخی به رشد تقاضای جهانی

با افزایش روزافزون تقاضای جهانی برای کالاهای چینی، از پوشاک گرفته تا تجهیزات پیشرفته فناورمحور و خودرو، فرصت‌های گسترده‌ای برای توسعه زیرساخت‌های لجستیکی به‌ منظور توزیع موثر کالاها در بازارهای منطقه آسیای مرکزی، روسیه، قفقاز و در نهایت اروپا پدید آورده است. در همین راستا، قزاقستان به‌ طور فعال با شرکای چینی برای ایجاد مراکز لجستیکی مشترک و انبارهای ذخیره کالای گمرکی در داخل کشور و خارج از آن همکاری می‌کند.

در همین رابطه، نخستین پروژه مشترک قزاقستان و چین در این زمینه در سال ۲۰۱۴ با احداث یک پایانه در بندر لیانیونگانگ چین کلید خورد. در ادامه و در سال ۲۰۱۷، بزرگ‌ترین بندر لجستیکی آسیای مرکزی با عنوان مرکز لجستیکی «Khorgos–Eastern Gate» به بهره‌برداری رسید. همچنین، در قالب همکاری با بندر آزاد تجاری شی‌آن چین، شرکت ملی راه‌آهن قزاقستان در ماه فوریه ۲۰۲۴ یک پایانه در شهر مذکور احداث کرد.

به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی‌ها برای احداث پایانه‌های ترانزیتی مشترک مشابه در سایر نقاط کلیدی در دستور کار دولت‌های قزاقستان و چین قرار دارد. از جمله پایانه‌های ترانزیتی مهم در نظر گرفته شده از سوی دولت دو کشور می‌توان به بندر آلات در جمهوری آذربایجان، ایستگاه قطار سلیاتینو در منطقه مسکو، شهر «Svietloch» در منطقه گرودنو در بلاروس و شهر بوداپست اشاره کرد. علاوه‌براین، در قزاقستان نیز عملیات ساخت یک مرکز لجستیکی مشترک در شهر آلماتی آغاز شده است.

توسعه ظرفیت‌های خدمات لجستیکی حمل‌ونقل از طریق آب راهه‌ها در قزاقستان

ظرفیت‌های خدمات لجستیکی حمل‌ونقل از طریق آب راهه‌ها میان قزاقستان و چین پتانسیل قابل‌توجهی برای توسعه دارد. یکی از طرح‌های در دست اجرا در همین رابطه، ایجاد مسیر کشتیرانی در امتداد رودخانه مرزی ایلی است که از شهر قونایف در قزاقستان تا شهر یینینگ در چین ادامه می‌یابد. بر اساس اعلام وزارت حمل‌ونقل قزاقستان، در حال حاضر ناوبری در حوزه آبریز رودخانه ایلی محدود به مخزن سد قپچاغای به طول ۹۰ کیلومتر است و هیچ ترافیک رودخانه‌ای از مرز چین تا سد مذکور وجود ندارد.

در همین رابطه، می‌توان بیان کرد بازگشایی این مسیر حمل‌ونقل در حومه شهر قونایف، مستلزم ایجاد یک مرکز لجستیکی خواهد بود که امکان توزیع حمل‌و‌نقل بار در سراسر منطقه از جمله کشورهای آسیای مرکزی را فراهم خواهد کرد. برای پشتیبانی از این طرح لجستیکی، ۱۰۰ هکتار زمین به منظور احداث بندر رودخانه‌ای و مرکز حمل‌ونقل لجستیکی اختصاص یافته است. راه‌اندازی این پروژه در واقع با همکاری مشترک میان شرکت‌های قزاقستانی و چینی در حال پیاده‌سازی است.

یکی دیگر از پروژه‌های امیدوارکننده در حوزه توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ایجاد یک کریدور ترانزیتی چندوجهی است که روسیه، قزاقستان و چین را از طریق آبراه مرزی ایرتیش به یکدیگر متصل می‌کند. راه‌اندازی مسیر ترانزیتی پیشنهادی که توسط بخش حمل‌ونقل قزاقستان به صورت جدی در حال پیگیری است، شامل استفاده از مرکز لجستیکی حمل‌ونقل رودخانه‌ای از شهر اومسک در روسیه تا روستای توگل در منطقه شرق قزاقستان خواهد بود.

اجرای این کریدور ارتباطی، ارتباط مستقیمی با مسیر دریایی شمال از طریق حوضه آبریز اوب – ایرتیش فراهم خواهد کرد و نقش مهمی در احیای جاده تاریخی ابریشم ایفا می‌کند. با ادغام این مسیرهای ترانزیتی در سامانه جهانی حمل‌ونقل، اهمیت استراتژیک مراکزی ارائه خدمات لجستیک قزاقستان در منطقه اوراسیا به شدت افزایش خواهد یافت.

انتهای پیام//