ظهور تکنولوژی‌های جدید در قالب انقلاب چهارم صنعتی، رقابت بسیار شدیدی را در حوزه‌های مختلف صنعت فولاد به منظور بهره‌مندی از این تکنولوژی‌ها برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید به وجود آورده است. به طوری که تولیدکنندگان بزرگ صنعت فولاد در دنیا نیز استراتژی‌ معینی را برای به‌ کارگیری دستاوردهای فناورانه تدوین و برنامه‌ها و فعالیت‌هایی را در این زمین برقرار کرده‌اند.

به طور مثال، شرکت پوسکو کره‌جنوبی با کمک نهادهای وابسته به دولت، به منظور یکپارچه‌سازی تکنولوژی‌های صنعت فولاد، تلاش می‌کند بر مبنای استانداردهایی که بر پیشبرد مفهوم تولید هوشمند و آموزش نیروی انسانی ماهر برای دنیای دیجیتال تمرکز یابد. همچنین پروژه‌ها و تکنولوژی‌های جدید هوشمند نیز در کشورهای اروپایی اهمیت یافته و فراگیر شده‌اند؛ در این رابطه بسیاری از نهادها و تشکل‌های اتحادیه اروپا از فناوری‌های نوین حمایت می‌کنند. همچنین شرکت‌های دانش‌بنیان با شتاب خوبی در این زمینه حرکت می‌کنند و شواهد نشان می‌دهد که انقلاب صنعتی چهارم در اروپا نیز به‌صورت جدی در حال پیاده سازی و پیگیری است.

ایران در میان ۱۰ کشور برتر تولیدکننده فولاد در دنیا قرار دارد. این در حالی است که با وجود جهش سایر کشورها برای بهره‌گیری از دستاوردهای فناورانه انقلاب صنعتی چهارم، راهبرد مشخصی برای این مسئله در کشور وجود ندارد و در عین حال، زیرساخت‌های فناورانه نیز برای جهت‌دهی به شرکت‌های فناور در حوزه آهن و فولاد به ‌نحو قابل قبولی شکل نگرفته است. یکی از دلایل آن می‌تواند دسترسی به انرژی و مواد اولیه ارزان و همچنین ساختار مالکیتی و مدیریتی شبه‌دولتی در صنایع عمده فولادی ایران باشد که به حرکت کند فولادسازان ایرانی برای استفاده از فناوری‌های نوین دامن زده است. ضمن اینکه رقابت فولادسازان بزرگ دنیا برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید، زنگ خطری برای آینده صنعت فولاد ایران به ‌شمار می‌رود. لازم به ذکر است که اکثر فناوری‌های حاضر در صنعت فولاد کشور، در مرحله بلوغ و یا افول چرخه فناوری هستند.

سمت و سوی تاثیرات و تحولات در صنعت فولاد، نیازمند دقت در رویکرد کشورهای عمده تولیدکننده فولاد و بنگاه‌های پیشگام این عرصه است؛ چراکه برای پیشرفت در دنیای دیجیتال و تکنولوژی، سیاست‌گذاری دولت‌ها نقش بسزایی ایفا می‌کند. به ‌طور مشخص این سیاست‌گذاری‌ها و راهبردها به شکل‌گیری یک اکوسیستم نوآوری فعال و پویا در صنعت فولاد کمک خواهد کرد. به ‌عنوان نمونه بخشی از سیاست‌های کلی پیرامون نسل چهارم صنعت، می‌تواند تشکیل نهادهای نوآوری و ایجاد یک شبکه همکاری بین شرکت‌های فولادی و شرکت‌های نوآور و دانش‌بنیان باشد.

یکی دیگر از اقداماتی که در این راستا می‌توان انجام داد، ایجاد صندوق سرمایه‌گذاری مشترک دولت و فولادسازان بزرگ کشور است. به ‌عنوان نمونه، موسسه ملی علم مواد در ژاپن یکی از بهترین موسسات تحقیق و توسعه در دنیا است. این موسسه که از بودجه تحقیق و توسعه دولت ژاپن و حمایت مالی و معنوی چهار تولیدکننده بزرگ فولاد در این کشور (نیپون استیل و سومیتومو متال، جی‌اف‌ای استیل و کوبه استیل) برخوردار است، با هدف اصلی شتاب بخشیدن به پژوهش‌های فناورانه و نوآورانه به مشکلات معمول صنعت فولاد با استفاده از فرآیند توسعه فناوری تحت تفاهم‌نامه همکاری با عنوان پلتفرم باز مواد، پاسخ می‌دهد و راه را برای توسعه نوآوری باز در صنعت فولاد این کشور هموار می‌کند.

نمونه توسعه تکنولوژی صنعت فولاد ژاپن را نیز می‌توان در کشور پیاده کرد زیرا صنعت فولاد کشور در زمان تحریم‌های ظالمانه، به‌ خوبی نشان داده است که می‌تواند با به‌کارگیری ظرفیت‌های علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان و با اتکا به نیروهای جوان و نخبه در راستای تحقق اهداف و سیاست‌های خودکفایی کشور، نه تنها قادر به رفع نیازهای فناورانه باشد بلکه حتی این فناوری‌ها را نیز تولید و صادر کند. در نهایت باید گفت که دولت و فولادسازان باید همگام و منسجم در مسیر تحقق طرح‌های کشور برای انقلاب صنعتی چهارم حرکت کنند. مشخصا به‌کارگیری نوآوری باز به ‌صورت طرح ملی واحد، تاثیر مهمی در هم‌افزایی نهادهای حاکمیتی و شرکت‌های فولادی در توسعه فناوری‌های نوین خواهد داشت.

یادداشت: احسان ظفری، مشاور خودکفایی شرکت فولاد آلیاژی ایران

انتهای پیام//