حمل‌و‌نقل مواد معدنی و فلزی در سراسر جهان از اهمیت فراوانی برخوردار است و تاثیر بسزایی بر فعالیت معدنکاران، راندمان تولید و صادرات انواع محصولات فلزی و معدنی دارد. در حال حاضر حمل و نقل به چهار روش جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی در نقاط مختلف دنیا انجام می‌شود که عمده روش‌های مورد استفاده در بخش معدن و صنایع معدنی، ریلی و جاده‌ای است؛ اگرچه دو روش دیگر از سرعت و ایمنی بالاتری برخوردار هستند اما امروزه بسیاری از کشورهای پیشرفته و فعال در بخش معدن مانند چین و استرالیا، از حمل‌و نقل ریلی و جاده‌ای برای جابه‌جایی مواد معدنی و فلزی خود استفاده می‌کنند و همه ساله حجم بسیار بالایی از محصولات تولیدی در این کشورها از طریق این دو روش جابه‌جا می‌شود. در این بین، نقش حمل‌ونقل ریلی در توسعه بخش معدن و صنایع معدنی به ویژه صنعت پراهمیت فولاد بر کسی پوشیده نیست و فولادسازان مطرح دنیا مانند چین، ایالات متحده آمریکا و روسیه، در حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد فولاد خود را به وسیله ریل حمل می‌کنند که این مسئله می‌تواند تاثیر بسزایی بر قیمت تمام شده فولاد در این کشورها بگذارد.

با این وجود، متاسفانه وضعیت حمل‌ونقل ریلی در ایران به عنوان یکی از ۱۰ فولادساز برتر جهان چندان مناسب نیست و میزان جابه‌جایی فولاد از طریق ریل در کشور ما، در حدود ۱۰ درصد برآورد شده است. پرداخت نکردن حق دسترسی توسط برخی از شرکت‌های ریلی، فرسودگی واگن‌ها و تشدید تحریم‌ها در زمینه تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز، از جمله دلایل عقب‌ماندگی کشور در بخش حمل‌ونقل ریلی به شمار می‌آید که باعث شده‌ تا فعالان بخش معدن و صنایع معدنی علی‌الخصوص فولاد، دورنمای چندان مناسبی برای آن متصور نشوند. از طرفی، هزینه‌ سرمایه‌گذاری در صنعت حمل‌ونقل ریلی نیز بسیار بالاست و از آنجایی که سرمایه‌گذاری‌های لازم توسط دولت در راستای توسعه زیرساخت‌ها طی سالیان اخیر انجام نشده است، بنابراین نمی‌توان نسبت به حرکت صنایع فولادی و معدنی در مسیر استفاده هرچه بیشتر از ریل به جای جاده چندان امیدوار بود.

این در حالی است که حمل‌ونقل ریلی از لحاظ میزان مصرف سوخت، کاهش آلایندگی‌ها، جابه‌جایی آسان مواد معدنی و فلزی و کاهش سوانح و تلفات از مزایای قابل‌توجهی برخوردار است که لزوم توجه به این بخش را بیش از پیش افزایش می‌دهد. در واقع نتیجه مثبت حاصل از مزایای مذکور در بهای تمام شده حمل نمایان می‌شود؛ به نحوی که در کشورهای مطرح معدنی جهان مانند استرالیا، چین و روسیه، بهای تمام شده حمل ریلی به ازای هر تن کیلومتر مواد معدنی، ۲۰ درصد کمتر از بهای تمام شده حمل از طریق جاده است. همچنین به طور متوسط هر تن کیلومتر جابجه‌جایی مواد معدنی از طریق ریل و به وسیله واگن، در حدود ۳۰ برابر کربن دی‌اکسید کمتر نسبت به حمل از طریق جاده منتشر می‌کند. میزان مصرف سوخت در حمل ریلی نیز پنج تا هفت برابر نسبت به حمل جاده‌ای کمتر است و از این رو می‌توان گفت که جای خالی توسعه حمل‌ونقل ریلی در کشور ما که اتفاقا یکی از معدن‌خیزترین کشورهای دنیا نیز محسوب می‌شود، به شدت احساس می‌شود.

در پایان باید گفت توسعه حمل‌ونقل ریلی در داخل کشور یک ضرورت است؛ چراکه حمل‌ونقل جاده‌ای به عنوان روش قالب حمل در بخش معدن و صنایع معدنی نیز با چالش‌های عدیده‌ای مواجه بوده که از جمله می‌توان به هزینه بالای سوخت، تامین قطعات یدکی خودروهای سنگین، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، هدررفت زمان در مبادی گمرکی و… اشاره کرد؛ البته مادامی که تجهیزات و امکانات کافی جهت تخلیه و بارگیری مواد معدنی در ایستگاه‌های راه آهن کشور وجود نداشته و یا فرسوده شده است، صرفا توسعه خطوط ریلی نسبت به جاده‌ای کشور نمی‌تواند تاثیر چندانی بر حمل و نقل مواد معدنی داشته باشد و بر همین اساس ضرورت دارد توجه بیشتر به نوسازی و گسترش زیرساخت‌های موجود و به کارگیری الگوهای موفق جهانی در این زمینه در دستور کار دولت و سازمان‌های ذی‌ربط قرار گیرد.

یادداشت: روح‌اله ملکی _ مدیرعامل شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی زرین راه وطن

انتهای پیام//