در میانه‌ هرج‌ومرج ناشی از جنگ داخلی در میانمار، شرکت‌های چینی همچنان فعالیت خود را در بخش معادن این کشور ادامه می‌دهند و به نظر می‌رسد روند بهره‌برداری از ذخایر عناصر نادر خاکی در میانمار توسط این شرکت‌ها و انتقال محوله‌های این مواد معدنی به چین همچنان تداوم داشته باشد.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزات‌آنلاین» و به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، عناصر نادر خاکی سنگین اگرچه در مقادیر بسیار اندک استخراج می‌شوند اما نقشی حیاتی در تولید تجهیزات فناورمحور پیشرفته مانند تلفن‌های همراه، خودروهای الکتریکی و بسیاری از ماشین‌آلات مدرن ایفا می‌کنند؛ البته فرایند استخراج این عناصر، هزینه‌بر و طاقت‌فرسا بوده و به‌ شدت برای محیط‌ زیست مخرب است. یکی دیگر از مشکلات و چالش‌‌های بزرگی که در حال حاضر صنعت عناصر نادر خاکی با آن روبه‌رو است، موضوع انحصاری بوده که چین، در فرایند فرآوری این فلزات به نام خود به ثبت رسانده است.

میانمار یکی از کشورهایی به شمار می‌آید که در سال‌های اخیر به یکی از منابع اصلی تامین عناصر نادر خاکی در مقیاس جهانی تبدیل شده است. این کشور که در منطقه جنوب‌شرقی آسیا قرار دارد و در همسایگی جنوب‌غربی چین واقع شده، به واسطه جنگ داخلی دچار فروپاشی در حاکمیت قانون، به‌ ویژه در حوزه‌های کار و محیط‌ زیست شده است. در چنین شرایطی، شرکت‌های چینی با به‌کارگیری نیروی کار بومی و اغلب بدون نظارت بر فرایند تولید، اقدام به استخراج حجم بسیار زیادی از این عناصر از میانمار کرده و محموله‌های تولید شده را برای فرآوری به چین صادر می‌کنند.

فقدان نظارت بر فرایند تولید در فرایند استخراج عناصر نادر خاکی به سبب جنگ داخلی در میانمار باعث شده است تولید و استخراج این عناصر پیامدهای زیست‌محیطی قابل‌ توجهی برای این کشور به دنبال داشته باشد. به عنوام مثال، پسماندهای سمی ناشی از تداوم این فعالیت‌ها در حال ورود به رودخانه‌ها و منابع آبی منطقه جنوب‌شرقی آسیا از جمله رودخانه مکونگ است. ورود این پسماندهای سمی به آب، نه تنها زیست بوم رودخانه‌ها در منطقه مذکور را به خطر انداخته بلکه نگرانی‌ها نسبت به آینده این آبراه راهبردی را نیز افزایش داده است.

چرا میانمار به کانون جدید استخراج عناصر نادر خاکی تبدیل شده است؟

ارتش میانمار که برای بیش از نیم قرن قدرت را در اختیار داشته است، در سال ۲۰۲۱ با انجام کودتایی دیگر، روند اصلاحات دموکراتیک در این کشور را متوقف کرد. این کودتا باعث شد بسیاری از کشورهای غربی تحریم‌هایی را علیه این کشور وضع کنند. این امر موجب شد دولت و متحدان اقتصادی این کشور دسترسی به شرکای تجاری سابق را از دست داده و به‌ دنبال منابع جدیدی برای کسب درآمد اقتصادی خود باشند.

در این میان، شرکت‌های چینی روابط تجاری خود با دولت فعلی میانمار را همچنان حفظ کرده‌اند. این همکاری اقتصادی در شرایطی صورت می‌گیرد که نه‌ تنها ارتش میانمار بلکه گروه‌های مسلح مخالف دولت و نیز شبه‌نظامیان دیگر در این کشور هم‌سو با ارتش برای تامین منابع مالی به استخراج ذخایر معدنی روی آورده‌اند. این وضعیت، فرصتی مناسب را برای شرکت‌های چینی فراهم کرده است تا با توجه به شرایط ایجاد شده بتوانند کنترل معادن عناصر نادر خاکی، طلا و چوب را با خرید سهام این منابع از دولت میانمار در دست بگیرند.

اگرچه استخراج عناصر نادر خاکی در میانمار پیش از کودتای ارتش نیز در جریان بود اما برخی از مناطق معدنی در این کشور پس از آغاز درگیری‌های داخلی به میدان نبرد برای کسب درآمد دیگر گروه‌های مسلح رقیب تبدیل شده‌اند. بر همین اساس چین با توجه به شرایط به وجود آمده، به طور موقت حجم واردات محموله‌های عناصر نادر خاکی را از میانمار محدود کرده است.

بازیگران اصلی و پیامدهای ویرانگر استخراج عناصر نادر خاکی در میانمار

در پاسخ به این سوال که چه گروه و یا کسانی در حال حاضر مدیریت استخراج مواد معدنی، به ویژه عناصر نادر خاکی از معادن میانمار را در اختیار دارند، می‌توان بیان کرد: هر گروه مسلحی که قدرت مانور داشته، توانسته است بخشی از مدیریت معادن در میانمار را تحت کنترل خود بگیرد اما واقعیت اینکه استخراج عناصر نادر خاکی در میانمار بدون کمک شرکت‌های چینی عملا امکان‌پذیر نیست. در حقیقت شرکت‌های چینی دانش فنی مورد نیاز برای استخراج این عناصر و مواد شیمیایی لازم جهت فرایند سنگ‌شویی و فرآوری اولیه سنگ معدن عناصر نادر خاکی را در اختیار دارند. این مواد معدنی پس از استخراج توسط شرکت‌های چین از طریق زمینی به چین منتقل شده است و مراحل فرآوری پیشرفته در این کشور صورت می‌گیرد.

بخش عمده‌ای از منابع معدنی میانمار در نواحی مرزی، به‌ ویژه ایالت‌های کاچین و شان در شمال این کشور واقع شده‌اند و در واقع این ایالت‌ها با مناطقی از چین هم‌مرز هستند. عناصر نادر خاکی سنگین از جمله تربیوم و دیسپروزیم در معادن ایالت‌های کاچین و شان به وفور یافت می‌شود. طبق گزارش‌های منتشر شده در سال‌های اخیر، میانمار بزرگ‌ترین صادرکننده این عناصر به چین محسوب می‌شود.

در حال حاضر چین به‌ دلیل تسلط بر زنجیره فرآوری عناصر نادر خاکی در مقیاس جهانی، نقشی کلیدی در بازار جهانی این عناصر ایفا می‌کند. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد تب استخراج از معادن عناصر نادر خاکی به نواحی شمال‌شرقی میانمار نیز سرایت کرده است؛ مناطقی که امروز تحت کنترل گروه شبه‌نظامی ایالت خودمختار «Wa» قرار دارند. در حال حاضر حجم زیادی از محموله‌های عناصر نادر خاکی در ایالت «Wa» به چین برای استفاده در صنایع پیشرفته صادر می‌شود.

چرا استخراج عناصر نادر خاکی تا این اندازه برای اکوسیستم طبیعت میانمار مخرب است؟

عناصر نادر خاکی سنگین به‌ طور گسترده در عمق سطحی خاک پراکنده شده‌اند. با این وجود، استخراج آن‌ها مستلزم تخریب تپه‌ها و کوه‌ها و استفاده از اسیدهای خورنده برای شست‌وشو و جداسازی مواد معدنی است. در بسیاری از کشورها، استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای برای حفاظت از محیط‌ زیست و ایمنی نیروی کار اعمال می‌شود اما در میانمار به دلیل جنگ داخلی، نه نظارت بر مقررات حفاظت از ‌محیط زیست وجود دارد و نه حمایتی از حقوق نیروهای انسانی فعال در روند تولید و استخراج عناصر نادر خاکی صورت می‌گیرد.پ

توسعه معادن عناصر مذکور در ایالت کاچین میانمار موجب شده است هزاران هکتار از اراضی طبیعی به‌ طور کامل تخریب شود. این اراضی اکنون دیگر غیرقابل بهره‌برداری بوده و جان نیروهای کاری که در این معادن فعالیت می‌کنند را در معرض مخاطرات جدی قرار داده است. به نظر می‌رسد این تب هجوم برای افزایش تولید عناصر نادر خاکی در میانمار به ایالت شان که یکی از ایالت‌های معدن‌خیز این کشور محسوب می‌شود نیز سرایت کند.

ناگفته نماند که تاثیرات منفی زیست‌محیطی تداوم این فعالیت‌ها تنها محدود به مرزهای میانمار نیست. به‌ عنوان مثال، امتداد رودخانه کوک که از مناطق تحت کنترل گروه شبه نظامی در ایالت «Wa» عبور می‌کند، به کشور تایلند و به رودخانه بزرگ مکونگ می‌رسد. در ماه‌های اخیر، از برخی ساکنان روستاهای تایلند ساکن اطراف این رودخانه گزارش‌هایی مبنی بر مشکلات پوستی پس از تماس با آب رودخانه کوک به رسانه‌ها درز کرده است. همچنین، نشانه‌هایی از آسیب به اکوسیستم محل زندگی ماهی‌ها و دیگر آبزیان در رودخانه کوک مشاهده شده است.

بررسی‌های رسمی دولت تایلند نیز حاکی از وجود سطح غیرمجاز از فلزات سنگین در آب این رودخانه‌ است. ارزیابی‌های انجام شده نشان می‌دهد استخراج عناصر نادر خاکی در ایالت‌های میانمار که در نزدیکی این منابع آبی قرار دارد، موجب آلوده شدن آب رودخانه‌ها به ویژه آب رودخانه مکونگ شده است. رودخانه مکونگ پیش‌تر نیز به‌ دلیل ساخت سدهای متعدد، تغییرات اقلیمی و جنگل‌زدایی با تهدیداتی مواجه بود و در حال حاضر آلودگی ناشی از استخراج بی‌رویه عناصر نادر خاکی در میانمار، بحران جدیدی را برای این رودخانه که زندگی میلیون‌ها نفر انسان به آن وابسته بوده، ایجاد کرده است.

انتهای پیام//