تولیدکنندگان خودروهای الکتریکی در حال حاضر تحت فشار فزایندهای برای تنوعبخشی به زنجیرههای تامین عناصر نادر خاکی خود قرار دارند؛ فشارهایی که ناشی از قوانین جدید صادراتی چین است و چالشهایی جدی برای تولید و قیمتگذاری این خودروها در آینده ایجاد خواهد کرد. وضع محدودیتهای تجاری و ایجاد تغییرات قوانین و مقررات در صادرات عناصر نادر خاکی از مبدا چین، موجب شده است روشهای تامین این عناصر حیاتی برای تولیدکنندگان تجهیزات اصلی (OEM) به ویژه خودروسازان الکتریکی، به طور اساسی تحولاتی را تجربه کند. در حال حاضر عناصر نادر خاکی که از آنها برای تولید قطعات مدرن خودروهای الکتریکی استفاده میشود، در مرکز یک رقابت ژئوپلیتیکی قرار گرفته است؛ رقابتی که روند تولید این خودروها در سطح جهان را در معرض خطر قرار خواهد داد.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فلزاتآنلاین» و به نقل از مجله «EV Magazine»، در حال حاضر چین در حوزه استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی در جهان پیشتاز است و حدود ۶۰ درصد از کل تولید و ۹۰ درصد از ظرفیت فرآوری جهانی این عناصر را در اختیار دارد. شرایط مذکور چین را به بازیگری کلیدی در زنجیره تامین خودروهای الکتریکی تبدیل کرده است. با توجه به وضعیت به وجود آمده، کشورهای مختلف و خودروسازان در سراسر جهان در حال بازنگری در روشهای تامین عناصر حیاتی مهمی مانند نئودیمیوم، دیسپروزیوم، لیتیوم و تربیوم مورد نیاز خود هستند؛ موادی اولیهای که برای تولید موتور خودروهای الکتریکی و دیگر اجزای مبتنی بر آهنرباهای دائمی این خودروها حیاتی به شمار میروند.
لازم به ذکر است که قوانین جدید صدور مجوز برای صادرات عناصر نادر خاکی از چین، ریسکهای مرتبط با زنجیره تامین خودروهای الکتریکی را افزایش میدهد. تنشهای تجاری میان چین و ایالات متحده آمریکا طی سالهای اخیر شدت گرفته و موجب شده است هر دو کشور محدودیتها و ممنوعیتهای صادراتی را از مبدا کشورهای خود تعیین کنند.
چین، در قالب اصلاحات قانونی که با عنوان پایداری در تولید معرفی شدهاند، سیستم جدیدی را برای صدور مجوز صادرات عناصر نادر خاکی راهاندازی کرده است. طبق اصلاحات قانونی صورت گرفته از سوی دولت چین، صادرکنندگان عناصر نادر خاکی از مبدا این کشور باید برای ارسال محمولههای تولید خود به خارج مجوز ویژهای دریافت کنند که این اقدام، فرایند خرید عناصر مذکور را برای مشتریان بینالمللی پیچیدهتر کرده است؛ البته این اقدام پس از افزایش تعرفهها توسط دولت ترامپ اتخاذ شد و به طور مستقیم در حال حاضر تولیدکنندگان آمریکایی را تحت تاثیر قرار داده است؛ اگرچه این محدودیتها بیشتر برای صادرات عناصر نادر خاکی به آمریکا وضع شده اما پیامدهای آن جهانی بوده است.
در همین رابطه، اگرچه هدف رسمی دولت چین اصلاح اجرای قوانین و مقررات در بخش عناصر نادر خاکی اعلام شده است اما نتیجه این اقدامات، موجب ایجاد اختلالات در بخشهایی از جمله بخش خودروهای الکتریکی شده که از قبل با محدودیتهای تامین مواد اولیه مواجه بوده است.
براساس نتایج مطالعه جدید انجام شده از سوی موسسه «S&P Global Mobility»، محدودیتهای وضع شده بر صادرات عناصر نادر خاکی در آمریکا بر تولید خودروهای الکتریکی تاثیر منفی گذاشته است. در همین رابطه، لازم به ذکر است که بخش تولید خودروهای الکتریکی به شدت به استفاده از عناصر نادر خاکی، به ویژه در تولید موتور این خودروها وابسته است.
گفتنی است در خودروهای تمام الکتریکی و هیبریدی، از مواد اولیهای مانند نئودیمیوم، دیسپروزیم و تربیوم برای کنترل دما و حفظ عملکرد پایدار موتور استفاده میشود. با توجه به محدودیتهای صادراتی وضع شده بر روی صادرات این فلزات از مبدا چین، خودروسازان بینالمللی در حال حاضر تحت فشار قرار گرفتهند تا جایگزینهای مناسبی برای این عناصر بیابند.
دیسپروزیوم، تربیوم و پنج عنصر نادر خاکی دیگر در حال حاضر مشمول محدودیت صادرات از سوی دولت چین بوده و همین موضوع سبب شده است زنجیره تامین خودروهای الکتریکی در سراسر جهان با اختلال جدی مواجه شود. شرکتهایی مانند شرکت فورد، به طور مستقیم با مشکل دسترسی به عناصر نادر خاکی دست و پنجه نرم میکنند و در نتیجه چنین اتفاقی، این شرکت مجبور شد خطوط تولید خودروهای الکتریکی خود را موقتا در ماه ژوئن ۲۰۲۵ به دلیل کمبود مواد اولیه متوقف کند.
آیا نگرانیها برای تامین عناصر نادر خاکی در بلندمدت ادامه خواهد داشت؟
مذاکرات صورت گرفته میان ایالات متحده آمریکا و چین، منجر به کاهش موقت محدودیتهای فرایند صادرات برخی از عناصر نادر خاکی شده است و خودروسازان آمریکایی حداقل برای ۶ ماه از فشارهای ناشی از شرایط ایجاد شده در تامین عناصر نادر خاکی از بازار جهانی رهایی پیدا کردهاند. به واسطه توافقات صورت گرفته، چین مجوزهای لازم برای صادرات عناصر نادر خاکی به منظور استفاده در بخش تولید خودروهای الکتریکی را ارائه کرد که به طور موقت اختلالات ایجاد شده در بازار جهانی این عناصر را کاهش داده است.
اختلالات ایجاد شده در زنجیره تامین عناصر نادر خاکی که بخش تولید خودروهای الکتریکی به شدت به آن وابسته است، نشان داد که تا چه اندازه برخی از بخشهای تولیدی به دسترسی به این مواد معدنی متکی هستند. در همین رابطه، از تولید بلندگو خودروهای الکتریکی گرفته تا سیستمهای محرکه و موتور این خودروها و بسیاری از قطعات آن بدون دسترسی به عناصر نادر خاکی ممکن نیست.
از یک سو افزایش نرخ پذیرش خودروهای الکتریکی در جهان و از سوی دیگر رشد تقاضا برای مواد معدنی حیاتی موجب شده است چالشهای تامین عناصر نادر خاکی افزایش یابد و بخشهای تولیدی وابسته، با اختلالات دسترسی بیشتری به این عناصر حیاتی دست و پنجه نرم کنند؛ البته این اختلالات تنها محدود به تولیدکنندگان نیست زیرا نبود تامین پایدار مواد اولیه حیاتی همچون عناصر نادر خاکی میتواند منجر به ایجاد تاخیر در فرایند تولید، افزایش قیمت و رکود در ارائه نوآوریهای جدید، به ویژه در بخش در حال توسعه خودروهای الکتریکی شود.
وضعیت ایجاد شده نشان میدهد که توسعه بخش خودروهای الکتریکی تا چه حد به سیاستگذاریها و رقابتهای جهانی برای دسترسی به مواد معدنی حیاتی وابسته است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا در همین رابطه بیان کرد: آمریکا هیچ مانعی برای بازگشت به گفتوگوی آزاد در خصوص تدوین سیاستگذاریهای جدید اقلیمی و انرژی در جهان بر سر راه خود نمیبیند زیرا اصلاح سیاستگذاریهای فعلی، دسترسی به انرژی قابل اتکا، مقرونبهصرفه و پایدار را افزایش خواهد داد و کیفیت زندگی شهروندان آمریکایی را بهبود خواهد بخشید.
تغییر استراتژیهای تامین منابع مواد اولیه بخش خودروهای الکتریکی
در پاسخ به شرایط ایجاد شده، تولیدکنندگان تجهیزات اصلی و برخی از دولتهای جهان اکنون رویکرد تنوعبخشی در تامین عناصر نادر خاکی را در اولویت کاری خود قرار دادهاند. در همین رابطه، کشورهای آمریکای شمالی و هند در تلاش هستند تا ظرفیت استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی داخلی را افزایش دهند اما این امر یک پروژه بلندمدت است که نیازمند سالها سرمایهگذاری و توسعه زیرساخت خواهد بود.
از سوی دیگر، به نظر میرسد برخی خودروسازان در نظر دارند جایگزینی برای عناصر نادر خاکی پیدا کنند. در همین راستا، اروپا به طور ویژه به استفاده از موتور سنکرون با تحریک خارجی (EESM) روی آورده است. گفتنی است موتور سنکرون با تحریک خارجی (EESM)، نوعی موتور بوده که به جای آهنرباهای دائمی از سیمپیچهای مسی در تولید آن استفاده شده است. در حال حاضر شرکتهای خودروسازی مانند «Renault» و «BMW» قصد دارند از این فناوری جدید در تولید خودروهای الکتریکی خود بهره ببرند.
براساس پیشبینیهای صورت گرفته، انتظار میرود سهم حدود ۴۱ درصد از موتورهای به کار رفته در تولید خودروهای الکتریکی در قاره اروپا تا سال ۲۰۳۵ به موتور سنکرون با تحریک خارجی (EESM) اختصاص پیدا کند. قابل ذکر است در تولید این موتورها، نیاز به عناصر نادر خاکی وجود ندارد که همین مسئله ریسک وابستگی به زنجیره تامین بینالمللی به عناصر مذکور را کاهش خواهد داد؛ اگرچه این موتورهای سنکرون با تحریک خارجی به استراتژیهای متفاوتی در طراحی و مدیریت مصرف انرژی نیاز دارند اما روش جایگزین قابل اعتمادی برای پایداری بلندمدت در تولید موتور خودروهای الکتریکی و جایگزینی مناسب برای آهنرباهای دائمی مبتنی بر عناصر نادر خاکی محسوب میشوند.
انتظار میرود حجم سرمایهگذاریها، به ویژه در یافتن جایگزینهای عناصر نادر خاکی در مناطق مختلف جهان از جمله اروپا افزایش یابد که البته تمرکز این سرمایهگذاریها هم بر استخراج این عناصر بوده و هم بر ایجاد نوآوری در طراحی جایگزینهایی برای عناصر نادر خاکی معطوف خواهد شد؛ اگرچه چین در حال حاضر و به طور موقت صادرات عناصر نادر خاکی را از سر گرفته است اما اختلالات ایجاد شده در دسترسی به این عناصر در بازار جهانی به وضوح نشان داد که اتکا بخش خودروهای الکتریکی به یک تامینکننده واحد به شدت چالش برانگیز خواهد بود.
با رشد تقاضای جهانی برای عناصر نادر خاکی و خودروهای الکتریکی و همزمان با ادامه تنشهای تجاری میان کشورهای مختلف جهان، تولیدکنندگان خودروهای الکتریکی در تلاش خواهند بود تا فناوریهای جدیدی برای تولید قطعات این خودروها به منظور کاهش وابستگی خود به عناصر مذکور را به کار بگیرند و از سوی دیگر در راستای متنوعسازی منابع تامین خود حرکت کنند.
انتهای پیام//
